مقایسه یادگیری حضوری و یادگیری ترکیبی در مدارس: بررسی اثربخشی بر عملکرد تحصیلی و رضایت دانش آموزان

این پژوهش با هدف مقایسه اثربخشی یادگیری حضوری و یادگیری ترکیبی مبتنی بر مدل کلاس معکوس در مدارس ابتدایی و متوسطه شهر تهران انجام شد و بر دو محور اصلی، یعنی عملکرد تحصیلی و رضایت دانش آموزان تمرکز داشت. طرح پژوهش از نوع شبه تجربی بود و جامعه نمونه شامل ۲۰۰ دانش آموز (۱۰۰ نفر در گروه حضوری و ۱۰۰ نفر در گروه ترکیبی) از ۱۰ مدرسه دولتی که به صورت خوشه ای تصادفی انتخاب شدند، تشکیل شد. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون استاندارد عملکرد تحصیلی در دروس ریاضی و علوم، پرسشنامه رضایت دانش آموزی با مقیاس پنج درجه ای لیکرت در چهار بعد انگیزه، تعامل با معلم، انعطاف پذیری و کیفیت محتوا، و نیز مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ دانش آموز و ۱۲ معلم بود. داده های کمی با استفاده از آزمون های آماری t و ANOVA مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و داده های کیفی از طریق تحلیل مضمون بررسی شدند. یافته ها نشان داد که در زمینه عملکرد تحصیلی تفاوت معناداری میان دو گروه مشاهده نشد، اما یادگیری ترکیبی از نظر رضایت کلی (۴.۲ در برابر ۳.۹)، انگیزه (۴.۳ در برابر ۳.۸)، انعطاف پذیری (۴.۵ در برابر ۳.۵) و کیفیت محتوا (۴.۱ در برابر ۳.۷) به طور معناداری برتر بود، در حالی که گروه حضوری در بعد تعامل با معلم (۴.۲ در برابر ۳.۹) عملکرد بهتری داشت. همچنین نتایج تحلیل های جنسیتی و مقطعی نشان داد که دختران و دانش آموزان مقطع ابتدایی در گروه ترکیبی رضایت بیشتری تجربه کرده اند. داده های کیفی علاوه بر تایید این یافته ها، به چالش هایی مانند مشکلات زیرساختی شامل کندی اینترنت، کمبود تجهیزات و همچنین نیاز به ارتقای مهارت های دیجیتال معلمان اشاره داشتند. بر اساس نتایج، می توان نتیجه گرفت که یادگیری ترکیبی برای دروس نظری و یادگیری حضوری برای دروس عملی و تعاملات اجتماعی مناسب تر است و موفقیت هر دو الگو به فراهم بودن زیرساخت های فناوری و توانمندسازی معلمان وابسته است. در نهایت، یافته های این پژوهش می تواند برای سیاست گذاران آموزشی در ایران در جهت طراحی و اجرای مدل های ترکیبی عادلانه، پایدار و موثر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

یادگیری حضوری ، یادگیری ترکیبی ، عملکرد تحصیلی ، رضایت دانش آموزی ، انعطاف پذیری ، تعاملات اجتماعی ، زیرساخت های دیجیتال ، آموزش معلمان ، نابرابری های آموزشی