بررسی و اجرای مدل «آموزش فراگیر آگاه از تروما» (Trauma-Informed Inclusive Education) در مدارس ابتدایی

کودکان بسیاری پیش از ورود به دبستان یا هم زمان با تحصیل، رویدادهای آسیب زایی چون سوءاستفاده، غفلت، خشونت یا فقدان را تجربه می کنند. این تجربه ها که «تروما» نامیده می شوند، با اختلال در کارکردهای اجرایی مغز، تمرکز، حافظه و تنظیم هیجانی را دشوار می سازند. رویکردهای سنتی آموزشی اما این کودکان را با برچسب «بی انضباط» طرد کرده و با روش های تنبیهی، به بازآسیب زنی می انجامند. پژوهش حاضر با هدف بررسی مبانی و الزامات اجرایی مدل «آموزش فراگیر آگاه از تروما» در مدارس ابتدایی انجام شده است. این مطالعه با روش مرور نظام مند و تحلیل مضمون، یافته های ۳۸ مقاله و ۱۲ سند اجرایی میان سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ را واکاوی کرده است. چارچوب نظری برپایه مدل «ایمنی، ارتباط و تنظیم هیجانی» و رویکرد مدرسه محور بنا شده است. یافته ها پنج اصل بنیادین را نشان می دهد: ایمن سازی روانی و فیزیکی محیط، شایستگی فرهنگی، توانمندسازی دانش آموز و خانواده، تغییر پارادایم از «اشکال در کودک» به «چه بر سر کودک آمده»، و پیشگیری از فرسودگی معلمان. اجرای موفق نیازمند تحول در سه سطح سیاست گذاری، نهادی و رابطه ای است. راهبردهایی چون ایجاد فضاهای تنظیم هیجانی به جای اتاق تنبیه، آموزش معلمان در شناخت علائم تروما، و جایگزینی رویکرد ترمیمی با رویکرد تنبیهی معرفی شده اند. نتایج بر امکان پذیری بومی سازی این الگو در نظام آموزشی ایران و ضرورت تدوین پروتکل های متناسب با بافت فرهنگی کشور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

آموزش آگاه از تروما ، آموزش فراگیر ، مدارس ابتدایی ، سلامت روان کودک ، عدالت تربیتی