تاثیر اضطراب امتحان بر عملکرد تحصیلی و راهکارهای روان شناختی کاهش آن

اضطراب امتحان یکی از شایع ترین شکل های اضطراب موقعیتی است که می تواند تاثیر منفی و قابل توجهی بر یادگیری، عملکرد تحصیلی و به طور کلی تجربه آموزشی دانش آموزان داشته باشد. هدف این پژوهش، بررسی رابطه اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی و آزمودن اثربخشی راهکارهای روان شناختی مبتنی بر مداخلات شناختی–رفتاری (CBT) و فنون تنظیم هیجان در کاهش اضطراب و بهبود نمرات بود. پژوهش به صورت ترکیبی انجام شد: در بخش کمی، ۴۵۰ دانش آموز دوره متوسطه از طریق نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و پرسشنامه استاندارد اضطراب امتحان به همراه آمار عملکرد تحصیلی آن ها (میانگین نمرات سه ترم گذشته) جمع آوری شد؛ در بخش کیفی، ۲۰ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان و دانش آموزان و نیز تحلیل محتوای گزارشات مداخله ای صورت گرفت. علاوه بر آن، یک مداخله آموزشی–درمانی گروهی متشکل از ۸ جلسه ۹۰ دقیقه ای مبتنی بر تکنیک های شناختی–رفتاری، تمرین های آرام سازی و مدیریت زمان روی گروه آزمایش اجرا شد و اثرات آن با گروه کنترل مقایسه گردید. نتایج کمی نشان داد که اضطراب امتحان با عملکرد تحصیلی همبستگی منفی و معناداری دارد (r = −۰.۴۶, p < ۰.۰۱). همچنین مداخله روان شناختی منجر به کاهش معنی دار در مقیاس اضطراب (d = ۰.۵۸) و افزایش میانگین نمرات تحصیلی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل (d = ۰.۴۲) شد. یافته های کیفی، ماهیت چندعاملی اضطراب امتحان و نقش عوامل خانوادگی، مدرسه ای و فردی را در تداوم آن تایید کرد و نشان داد پذیرش اجتماعی راهکارها و آموزش مهارت های خودتنظیمی کلید موفقیت مداخلات است. پژوهش کاربردی حاضر پیشنهادهای ویژه ای برای معلمان، مدیران و روان شناسان مدرسه ارائه می دهد تا از طریق برنامه های پیشگیرانه و مداخله ای، اضطراب امتحان را کاهش داده و عملکرد تحصیلی را بهبود بخشند.

کلیدواژه ها:

اضطراب امتحان ، عملکرد تحصیلی ، مداخله شناختی–رفتاری ، تنظیم هیجان ، مداخله مدرسه ای