بررسی تاثیر زیست دیجیتال و شبکه های اجتماعی بر شکل گیری هویت تربیتی دانش آموزان نسل Z

هدف از نگارش این مقاله مروری، واکاوی عمیق و چندوجهی تاثیرات زیست دیجیتال و شبکه های اجتماعی بر فرآیند پیچیده و پویای شکل گیری هویت تربیتی دانش آموزان متعلق به نسل Z است. نسلی که به عنوان «بومیان دیجیتال» یا به طور دقیق تر، «بومیان موبایل» شناخته می شوند، دوران کودکی تا نوجوانی خود را در عصر انفجار اطلاعات، فراگیری اینترنت و نفوذ همه جانبه پلتفرم های اجتماعی تجربه کرده اند.این پژوهش با مرور نظام مند ادبیات موجود در حوزه های علوم تربیتی، روان شناسی، جامعه شناسی و مطالعات رسانه، در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که چگونه تعامل مستمر و همه جانبه با فضای مجازی، لایه های زیرین هویت تربیتی—شامل باورها، ارزش ها، خودپنداره تحصیلی، مسئولیت پذیری اجتماعی و مهارت های ارتباطی—را در این نسل دستخوش تغییر می کند. یافته های این مرور تحلیلی نشان می دهد که زیست دیجیتال، با ایجاد میدان های جدید برای کنش های نمایشی و مدیریت برداشت، به شکل گیری نوعی «هویت سیال» و چندپاره دامن زده است که در آن دانش آموز میان خود واقعی و خود آرمانی یا خود نمایشی در نوسان است. از سوی دیگر، شبکه های اجتماعی با الگوریتم های هدفمند خود، به عاملی قدرتمند در انتقال هنجارها، سبک های زندگی و ارزش های رقابتی تبدیل شده اند.این فرآیند، ضمن ایجاد فرصت هایی برای یادگیری غیررسمی و گسترش سرمایه اجتماعی، چالش های عمیقی مانند تضعیف مرجعیت نهادهای تربیتی سنتی (خانواده و مدرسه)، بروز پدیده «خستگی هویتی» ناشی از فشار برای خود ارائه دهی مداوم، و افزایش اضطراب و مقایسه اجتماعی را به دنبال داشته است؛در نهایت، مقاله بر ضرورت بازتعریف نقش مربیان و نظام آموزشی در جهت دهی به این تحولات و تجهیز دانش آموزان به «بلوغ دیجیتال» و سواد رسانه ای انتقادی برای مواجهه آگاهانه با این جهان سیال و پرتنش تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

نسل Z ، زیست دیجیتال ، شبکه های اجتماعی ، هویت تربیتی ، هویت سیال ، بومیان دیجیتال ، بلوغ دیجیتال