جایگاه تربیت اخلاقی در نظام آموزش و پرورش

هدف این پژوهش، تبیین جایگاه تربیت اخلاقی در نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران و تحلیل شکاف موجود میان آرمان های منعکس شده در اسناد بالادستی و واقعیت های اجرایی مدارس است. اسناد تحولی و بنیادین، تربیت اخلاقی را «رویکرد حاکم» و هدف غایی نظام تعلیم و تربیت برای رسیدن به حیات طیبه معرفی کرده اند؛ در حالی که شواهد عملی حاکی از غلبه نظام ارزیابی های صرفا شناختی و حاشیه ای شدن این ساحت در عمل است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش آمیخته (شامل تحلیل اسنادی و پیمایشی) انجام گرفت. جامعه آماری شامل اسناد بالادستی و متخصصین و مجریان نظام آموزشی بود. داده های کمی با استفاده از ابزار محقق ساخته گردآوری و با آزمون آماری خاص برای تحلیل شکاف میان وضعیت موجود و مطلوب سنجیده شدند. یافته های پژوهش نشان داد که جایگاه تربیت اخلاقی در عمل، به طور معناداری از جایگاه ایده آل تعیین شده در اسناد رسمی فاصله گرفته و از یک رویکرد محوری به یک موضوع صرفا جنبی تقلیل یافته است. تحلیل آماری، وجود این شکاف را با اطمینان بسیار بالا تایید کرد. عوامل اصلی تضعیف جایگاه اخلاق شامل غلبه مطلق نظام ارزیابی دانش محور، تضاد میان ارزش های برنامه درسی آشکار و پنهان، ضعف در شایستگی های حرفه ای معلمان برای اجرای رویکردهای منش و مراقبتی، و مسئله تخصیص نامتوازن منابع بود. نتیجه گیری نهایی این است که عدم توفیق در تحقق آرمان های اخلاقی، ناشی از شکست در ترجمه ساختاری و عملیاتی این ایده ها به اولویت های اجرایی ملموس در نظام پاداش، ارزیابی، و تخصیص منابع مدرسه است. تا زمانی که تربیت اخلاقی به یک هدف عملیاتی قابل سنجش تبدیل نشود، این پارادوکس ادامه خواهد یافت.

کلیدواژه ها:

تربیت اخلاقی ، نظام آموزش و پرورش ، سند تحول بنیادین ، شکاف ایده و عمل ، برنامه درسی پنهان ، ارزیابی شناختی