تاثیر ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مانند OpenAI و مدل هایی مانند ChatGPT بر فرآیند یادگیری دانش آموزان

ظهور و گسترش سریع ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مولد به ویژه مدل های زبانی بزرگ مانند ChatGPT، مرزهای سنتی آموزش و یادگیری را با چالش و دگرگونی اساسی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق و چندبعدی تاثیر این ابزارها بر فرآیند یادگیری دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش مرور نظام مند انجام گردید. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مقالات، گزارش های علمی و منابع معتبر داخلی و بین المللی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ میلادی در پایگاه های داده علمی معتبر مانند Scopus، Web of Science، Google Scholar، مگیران و ISC بود. پس از غربالگری و ارزیابی، تعداد ۲۸ منبع اصلی برای تحلیل نهایی انتخاب و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تکنیک کدگذاری موضوعی مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان می دهد که تاثیر ChatGPT بر یادگیری دانش آموزان ماهیتی ذاتا دوگانه دارد. در بعد فرصت ها، این ابزار می تواند با ایجاد یادگیری شخصی سازی شده، تقویت یادگیری خودرهبر، افزایش دسترسی به منابع آموزشی، ارائه بازخورد فوری و تسهیل فرآیند تحقیق و نگارش، به عنوان یک دستیار آموزشی قدرتمند عمل کند. در بعد چالش ها، خطرات جدی مانند وابستگی شناختی و تضعیف تفکر انتقادی، کاهش خلاقیت و اصالت فکری، افزایش تقلب تحصیلی، نگرانی های اخلاقی مرتبط با حریم خصوصی و سوگیری داده ها، و همچنین امکان انتقال اطلاعات نادرست یا گمراه کننده (توهم هوش مصنوعی) شناسایی شد. نتایج پژوهش تاکید می کند که موفقیت در ادغام این فناوری در نظام آموزشی، بیش از آنکه به خود فناوری وابسته باشد، به نحوه استفاده، سطح سواد دیجیتال کاربران و وجود چارچوب های نظارتی و آموزشی مشخص بستگی دارد. نتیجه گیری می شود که برای بهره برداری حداکثری از مزایای این فناوری و کاهش آسیب های آن، نیاز فوری به بازنگری در برنامه های درسی، روش های تدریس و شیوه های ارزشیابی وجود دارد. توانمندسازی معلمان و دانش آموزان در زمینه سواد هوش مصنوعی، تدوین آیین نامه های اخلاقی و دستورالعمل های شفاف برای استفاده مسئولانه، و ترویج رویکرد استفاده از هوش مصنوعی به عنوان "هم یار تفکر" به جای "جایگزین تفکر"، از الزامات اساسی برای آینده آموزش است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، ChatGPT ، فرآیند یاددهی-یادگیری ، دانش آموزان ، شخصی سازی یادگیری ، تفکر انتقادی ، وابستگی شناختی ، سواد دیجیتال