بررسی موانع پیاده سازی مدیریت دانش (Knowledge Management) در نظام آموزشی ایران و ارائه راهکارهای نهادینه سازی

هدف:با توجه به اهمیت تبدیل دانش ضمنی معلمان به دارایی های سازمانی پایدار و کاهش اتلاف تجربه در نظام آموزشی ایران، این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و اولویت بندی موانع پیاده سازی مدیریت دانش (Knowledge Management - KM) و ارائه راهکارهای عملیاتی برای نهادینه سازی آن طراحی شده است. مسئله اصلی مطالعه، بررسی شکاف میان پتانسیل بالای دانش موجود در مدارس و عدم بهره برداری سیستماتیک از آن ناشی از موانع فرهنگی، ساختاری و فناورانه است.روش تحقیق:این پژوهش از نوع کیفی-تحلیلی و با رویکرد «مرور تحلیلی سیستماتیک» (Systematic Analytical Review) انجام گرفته است. بدین منظور، با جستجوی جامع در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی (مانند SID، Noormags، Magiran) و خارجی (مانند Scopus، ERIC، Web of Science)، مقالات و مطالعات منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ مورد ارزیابی قرار گرفتند. معیارهای ورود شامل تمرکز بر چالش های مدیریت دانش در محیط های آموزشی و ارائه راهکارهای اجرایی بود. داده ها با استفاده از تکنیک «تحلیل تماتیک» (Thematic Analysis) کدگذاری شدند تا الگوهای تکرارشونده در موانع و راهکارها استخراج گردد. این مطالعه فاقد نمونه آماری میدانی بوده و مبتنی بر سنتز دانش موجود است.نتایج:یافته ها نشان داد که موانع پیاده سازی مدیریت دانش در نظام آموزشی ایران فراتر از محدودیت های فنی ریشه دارند و عمدتا ریشه در «فرهنگ سازمانی بسته» و «ساختارهای بوروکراتیک متمرکز» دارند. مهم ترین موانع شناسایی شده عبارتند از: ۱) ترس از اشتراک دانش و حفظ موقعیت حرفه ای (Knowledge Hoarding)، ۲) کمبود زمان و بار کاری سنگین معلمان، ۳) ناهماهنگی بین ابزارهای فناوری و نیازهای واقعی کلاس درس، و ۴) فقدان سیستم های انگیزشی موثر برای تشویق به اشتراک گذاری. همچنین، نتایج تاکید می کنند که موفقیت در نهادینه سازی مدیریت دانش نیازمند گذار از مدل های سلسله مراتبی خشک به سمت «جامعه های یادگیرنده حرفه ای» (PLCs) و تقویت سرمایه اجتماعی بین معلمان است.

کلیدواژه ها:

مدیریت دانش ، نهادینه سازی ، نظام آموزشی ایران ، موانع پیاده سازی ، فرهنگ سازمانی ، جامعه های یادگیرنده حرفه ای ، اشتراک دانش.