تحلیل فقهی-حقوقی قاعده اضطرار در جرایم زیستی: مطالعه موردی دسترسی غیرقانونی به بانک های ژنتیک در شرایط پاندمی

پاندمی های جهانی و بحران های زیستی همواره چالش های جدی در عرصه حقوقی، اخلاقی و اجتماعی ایجاد می کنند. در چنین شرایطی، قاعده فقهی «الضرورات تبیح المحظورات» می تواند به عنوان ابزاری برای مواجهه با تضاد میان حریم خصوصی داده های زیستی و حق حیات و سلامت عمومی عمل کند. این مقاله به تحلیل فقهی–حقوقی قاعده اضطرار در شرایط بحران های زیستی، با تمرکز بر دسترسی غیرقانونی به بانک های ژنتیک در شرایط پاندمی می پردازد. مسئله مستحدثه ای که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته، دسترسی پژوهشگران پزشکی به داده های ژنتیکی بدون رضایت صاحبان داده ها در شرایط اضطرار و بحران جهانی سلامت است. در این راستا، پرسش اصلی مقاله آن است که آیا می توان نقض قوانین حفاظت از داده های زیستی را تحت شمول قاعده اضطرار قرار داد و شرایط قانونی و فقهی آن را تبیین کرد. برای پاسخ به این سوال، ابتدا به بررسی ادله قرآنی و روایی قاعده اضطرار و سپس تحلیل حقوقی آن در قوانین داخلی ایران و اسناد بین المللی پرداخته می شود. در نهایت، مقاله با ارائه مدل سنجش درجه اضطرار و الگوی حکمرانی زیستی در شرایط بحران، پیشنهاداتی را برای مدیریت تعارضات حقوقی در این حوزه ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

: قاعده اضطرار ، حقوق زیستی ، داده های ژنتیکی ، پاندمی ، حریم خصوصی ، فقه پزشکی