ارزیابی رقابت پذیری لجستیک تجاری ایران: چالش ها و راهکارها

هدف از نگارش این مقاله ارزیابی بلندمدت لجستیک تجاری ایران در منطقه و جهان از ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۳ چالش ها و راهکارها، برنامه ها و سیاست های مناسب بهبود آن است. لجستیک ایران در منطقه و جهان نه تنها جایگاه مناسبی ندارد و بلکه طی دوره از وضع مطلوب، فاصله گرفته، و پیوسته شکاف توسعه بیشتر شده است. برای ارزیابی شاخص عملکرد لجستیک تجارت و مولفه های شش گانه ایران از روش مطالعه تطبیقی گذشته نگر بانک جهانی استفاده شده است. این مطالعه عملکرد لجستیک تجارت ایران و مولفه های شش گانه آن را برای مقاطع دو سالانه از ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۳ مطالعه و مورد ارزیابی قرار داده و اهم اقدام ها و سیاست های مناسب بهبود آن را ارایه می نماید. نتایج مطالعه گویای آن است که: عملکرد لجستیک تجارت ایران در مقایسه با کشورهای جهان از ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۳ ضعیف، پرنوسان و با فراز و فرود بوده است؛ در واقع عملکرد لجستیک تجارت ایران در سه دوره قابل تمایز است؛ دوره نخست؛ در حالی که از ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲ از رتبه ۶۳ به ۱۱۲ تنزل یافته با اعمال تحریم های آمریکا و پیآمدهای منفی سیاستی آن شدیدا رو به نقصان گذاشته بود، دوره دوم؛ از ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ به رتبه ۶۴ ارتقا یافته به طور معنی دار با برجام و سیاست های منطقی مناسب روبه بهبود گذاشت و دوره سوم؛ مجددا با خروج دولت آمریکا از برجام و پیآمدهای منفی سیاست های اقتصادی-تجاری آن، مجددا عملکرد لجستیک تجاری ایران به رتبه ۱۲۶، شدیدا روبه نقصان گذاشته است. مطابق مقیاس بندی شاخص عملکرد لجستیک در ۵ درجه و نیز توزیع امتیازهای این شاخص از نظر عملکرد لجستیک در ۴ گروه نامطلوب، جزئی، هماهنگ، و مطلوب، نتیجه می شود که ایران با احراز ارزش عددی میانگین ۲.۶ از ۵ از سال ۲۰۱۰ به ۲.۸۵ در سال ۲۰۱۸ بهبود، و مجددا به ۲.۳ در سال ۲۰۲۳ (گروه لجستیک نامطلوب) تنزل یافته است. هم اکنون شاخص عملکرد لجستیک تجارت ایران در گروه کشورهای با عملکرد لجستیک نامطلوب قرار دارد و بهبود شاخص تا ۲۰۱۸ و تنزل شدید در سال ۲۰۲۳ حاکی از وضعیتی کاملا بی ثبات و شکننده است و به خصوص با سقوط یکایک شاخص های ۶گانه LPI، ایران جز یک چهارم کشورهای با عملکرد لجستیک نامطلوب- کشورهای با کمترین درجه توسعه یافتگی- واقع است و پیشنهاد می شود با شکل گیری کارگروه تخصصی ملی ارتقای شاخص عملکرد لجستیک، با اراده جدی حاکمیتی و رصد مستمر برنامه ها، سیاست ها و اقدام عمل به بهبود این شاخص و اجزای ۶گانه آن توجه و همت گمارد.

کلیدواژه ها:

رقابت پذیری ، عملکرد لجستیک تجاری ، زیرشاخص های۶گانه ، زیرساخت ها ، ایران