ارزیابی تطبیقی آمادگی فضایی شبکه های جاده ای بین شهری برای پذیرش خودروهای خودران

با پیشرفت سریع فناوری های هوش مصنوعی، سامانه های حسگری و حمل ونقل هوشمند، خودروهای خودران از مرحله آزمایشگاهی عبور کرده و به تدریج وارد شبکه های واقعی حمل ونقل شده اند. تحقق بهره برداری ایمن و پایدار از این فناوری مستلزم آن است که زیرساخت های جاده ای از منظر ویژگی های فیزیکی، عملکردی، ایمنی و داده های مکانی، آمادگی لازم را داشته باشند. در این پژوهش، یک چارچوب داده محور و تبیین پذیر برای ارزیابی آمادگی فضایی شبکه راه های بین شهری جهت پذیرش وسایل نقلیه خودران ارائه شده است. بدین منظور، شاخص آمادگی فضایی (Spatial Readiness Index – SRI) با تلفیق متغیرهای هندسی، وضعیت روسازی، شاخص های عملکردی ترافیک، و مولفه های ایمنی تعریف و برآورد شد. به منظور افزایش شفافیت و تبیین پذیری نتایج، از روش SHapley Additive exPlanations (SHAP) برای تحلیل سهم نسبی متغیرها در خروجی مدل استفاده شد. نتایج نشان می دهد که شاخص SRI در شبکه راه های بین شهری ایران دارای توزیع فضایی ناهمگن است و بخش قابل توجهی از محورهای پرترافیک و کریدوری، علی رغم اهمیت عملکردی بالا، از آمادگی فضایی پایینی برای استقرار خودروهای خودران برخوردارند. تحلیل SHAP بیانگر آن است که ریسک و شدت تصادفات، حجم تردد روزانه و ظرفیت مسیر مهم ترین عوامل موثر بر کاهش یا افزایش SRI هستند، در حالی که شاخص هایی نظیر سطح سرویس و وضعیت روسازی نقش ثانویه تری در مقیاس کلان دارند. یافته های این پژوهش بر ضرورت یکپارچگی سیاست های ایمنی راه و هوشمندسازی زیرساخت ها تاکید داشته و می تواند مبنای اولویت بندی مداخلات نگهداری، بهسازی و برنامه ریزی مرحله ای استقرار خودروهای خودران در شبکه راه کشور قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آمادگی فضایی ، خودروهای خودران ، شبکه راه های بین شهری ، SHAP ، ایمنی راه