ارزیابی گزینه های توسعه حمل ونقل همگانی به کمک روش های تصمیم گیری چندمعیاره: مطالعه موردی جزیره کیش

سامانه های حمل ونقل عمومی به طور گسترده به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار شهری شناخته می شوند و طراحی و توسعه آن ها مستلزم به کارگیری رویکردهای برنامه ریزی یکپارچه با در نظر گرفتن هم زمان ابعاد فنی، اجتماعی و اقتصادی است. در این پژوهش، سناریوهای مختلف توسعه حمل ونقل عمومی در جزیره کیش، ایران، با استفاده از روش های تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) مورد ارزیابی قرار گرفته اند. روش تحقیق در دو مرحله اصلی انجام شده است. در مرحله نخست، جزیره کیش به نواحی ترافیکی تقسیم شد تا تولید و جذب سفر، کریدورهای با تقاضای بالا و نقاط اجبار سرویس دهی سیستم شناسایی شوند. بر مبنای نتایج این تحلیل ها، چهار گزینه متفاوت برای شبکه حمل ونقل عمومی طراحی گردید که از نظر ساختار شبکه، تعداد خطوط، پایانه ها، نقاط انتقال و ناوگان مورد نیاز با یکدیگر تفاوت داشتند. در مرحله دوم، این گزینه ها بر اساس پنج معیار شامل هزینه اولیه احداث، هزینه سالانه نگهداری و بهره برداری، پوشش تقاضای سفر، میزان پوشش نقاط خدماتی الزامی و سهولت اجرا مورد ارزیابی قرار گرفتند. به منظور افزایش استحکام نتایج، وزن معیارها با استفاده از دو رویکرد متفاوت تعیین شد: فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به عنوان روش مبتنی بر قضاوت خبرگان و روش ENTROPY به عنوان رویکردی عینی و مبتنی بر پراکندگی داده ها. سپس رتبه بندی گزینه ها با بهره گیری از سه روش شناخته شده TOPSIS، VIKOR و PROMETHE_II انجام شد که در مجموع شش سناریوی ارزیابی را شکل داد. نتایج به دست آمده نشان داد که گزینه های افراطی (گزینه های ارزان یا گزینه های با پوشش حداکثری) در اکثر سناریوها، رتبه مناسبی را کسب نکردند و در مقابل گزینه هایی که موفق به رعایت توازن میان معیارهای متضاد می شوند، تقریبا در تمامی ترکیب های وزن دهی و رتبه بندی، بالاترین رتبه را به خود اختصاص دادند. همچنین یافته های مطالعه شامل تفاوت های چشمگیر دو روش وزن دهی ذکر شده و سازگاری بالا میان روش های رتبه بندی می شود. در نهایت، نتایج این پژوهش می تواند به عنوان یک راهنمای عملی در اختیار سیاست گذاران و برنامه ریزان شهری در جزیره کیش و سایر مناطق با شرایط مشابه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حمل ونقل همگانی ، تصمیم گیری چندمعیاره ، وزن دهی معیارها