مروری بر شاخص های ایمنی موثر بر رتبه بندی شرکت های حمل ونقل عمومی بین شهری (ناوگان اتوبوسی) ایران

ایمنی حمل ونقل عمومی بین شهری، به ویژه در ناوگان اتوبوسی، نقش تعیین کننده ای در کاهش تلفات جاده ای و ارتقای کیفیت خدمات دارد. با وجود پژوهش های متعدد، شاخص های ایمنی مورد استفاده در مطالعات و نظام های نظارتی غالبا پراکنده، ناهمگون و محدود به برخی ابعاد هستند و کمتر در قالب یک چارچوب یکپارچه برای ارزیابی و رتبه بندی شرکت های اتوبوس رانی صورت بندی شده اند. هدف این مقاله، مرور، استخراج و طبقه بندی شاخص های ایمنی موثر بر ارزیابی و رتبه بندی شرکت های حمل ونقل عمومی بین شهری (ناوگان اتوبوسی) با اتکا به ادبیات علمی و چارچوب های معتبر بین المللی است. در این پژوهش از رویکرد مرور نظام مند هدایت شده استفاده شد و مطالعات منتشرشده در پایگاه های معتبر علمی به همراه اسناد نهادهای مرجع ایمنی حمل ونقل بررسی گردید. شاخص های استخراج شده بر اساس ماهیت و سطح اثرگذاری در چهار بعد انسانی، فنی، عملکردی (مبتنی بر رخدادهای تصادف) و مدیریتی/نهادی طبقه بندی شدند. نتایج مرور نشان می دهد شاخص های مرتبط با عامل انسانی و مدیریت ایمنی سازمانی، از جمله رفتار راننده، ساعات کار و استراحت، آموزش های ایمنی و استقرار سیستم های مدیریت ایمنی، سهم برجسته ای در تبیین تفاوت های عملکرد ایمنی شرکت ها دارند. همچنین شاخص های فنی ناوگان، نتایج بازرسی و نگهداشت و شاخص های پیامدی مبتنی بر نرخ و شدت تصادف، به عنوان مکمل های ضروری برای مقایسه منصفانه و قابل اتکا مطرح هستند. یافته های این مقاله می تواند مبنای مفهومی برای استانداردسازی شاخص ها، بهبود شفافیت ارزیابی و تقویت نظام های رتبه بندی ایمنی شرکت های اتوبوس رانی بین شهری در ایران فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

ایمنی حمل ونقل ، ناوگان اتوبوسی بین شهری ، شاخص های ایمنی ، رتبه بندی شرکت ها