تحلیل ساختاری–روان شناختی رفتار سرعت غیرمجاز رانندگان بر اساس یک مطالعه تطبیقی

رفتار سرعت غیرمجاز رانندگان یکی از مهم ترین عوامل خطر در تصادفات جاده ای است که علی رغم توسعه قوانین، بهبود زیرساخت ها و افزایش نظارت، همچنان شیوع بالایی دارد. مطالعات نشان می دهد که این رفتار را نمی توان صرفا به ضعف اجرای قانون نسبت داد، بلکه ریشه های عمیقی در سازوکارهای روان شناختی، نگرشی و عادتی دارد. نظریه رفتار برنامه ریزی شده به عنوان چارچوب غالب برای تبیین رفتار سرعت غیرمجاز به کار گرفته شده است؛ با این حال، وجود شکاف معنادار میان قصد رفتار و رفتار واقعی، ضرورت توسعه این چارچوب را آشکار می سازد. مقاله حاضر با هدف تبیین رفتار سرعت غیرمجاز رانندگان از طریق یک مدل روان شناختی ساختاری در امتداد مطالعه توسعه یافته انجام شده در چین طراحی شده است. در این مطالعه، علاوه بر سازه های اصلی نظریه رفتار برنامه ریزی شده، نقش عادت رانندگی، ادراک ریسک و تیپ شخصیتی A در قالب مسیرهای مستقیم و غیرمستقیم مورد بررسی قرار گرفت. داده ها از ۶۶ راننده دارای گواهینامه از طریق پرسشنامه خودگزارشی جمع آوری شد و تحلیل روابط با استفاده از روش مدل یابی معادلات ساختاری انجام گرفت. نتایج نشان داد که قصد رفتار و عادت رانندگی مهم ترین پیش بین های مستقیم رفتار سرعت غیرمجاز هستند، در حالی که تیپ شخصیتی A و ادراک ریسک عمدتا از طریق نگرش و قصد رفتار اثرگذاری غیرمستقیم دارند. مقایسه نتایج با مطالعه چینی نشان می دهد که اگرچه شدت برخی روابط تحت تاثیر بافت فرهنگی قرار می گیرد، اما سازوکارهای روان شناختی زیربنایی رفتار سرعت غیرمجاز تا حد زیادی پایدار و تعمیم پذیر هستند. یافته های این پژوهش بر ضرورت طراحی مداخلات ایمنی چندبعدی تاکید دارد که هم زمان عوامل شناختی، عاطفی و عادتی رانندگان را هدف قرار دهند.

کلیدواژه ها:

رفتار سرعت غیرمجاز ، نظریه رفتار برنامه ریزی شده ، عادت رانندگی ، تیپ شخصیتی A. ، معادلات ساختاری