بازتعریف بهره وری در شبکه خطوط اتوبوسرانی شهری با تاکید بر تحقق خدمت، ظرفیت موثر و تعادل عرضه–تقاضا (مطالعه موردی: شبکه خطوط اتوبوسرانی کلان شهر اصفهان)

ارزیابی بهره وری شبکه خطوط اتوبوسرانی شهری نیازمند توجه همزمان به میزان تحقق برنامه بهره برداری، استفاده موثر از ظرفیت ناوگان و تعادل عرضه و تقاضای سفر است. هدف این پژوهش، توسعه و به کارگیری یک چارچوب کمی برای سنجش بهره وری شبکه خطوط اتوبوسرانی بر پایه سه شاخص اصلی شامل نسبت تحقق خدمت(Service Delivery Ratio–SDR)، ضریب بارگذاری(Load Factor–LF) و شاخص ترکیبی بهره وری ناوگان(Fleet Productivity Index–FPI) است. روش تحقیق از نوع کمی–کاربردی بوده و مبتنی بر تحلیل داده های واقعی بهره برداری، ناوگان و تقاضای سفر استخراج شده از سامانه های AVL و AFC است. نیم راه های ناقص با استفاده از نسبت زمان طی شده به زمان برنامه ای نرمال سازی شده و شاخص های شبکه به صورت میانگین وزنی مبتنی بر ظرفیت موثر خطوط محاسبه گردیده اند. برای تفکیک عملکرد خطوط، از تحلیل چارکی و ضرایب اصلاحی در تعدیل FPI استفاده شده است.نتایج مطالعه موردی شبکه خطوط اتوبوسرانی کلان شهر اصفهان نشان می دهد که مقدار SDR شبکه برابر ۰.۷۲،LF شبکه برابر ۰.۵۰ و FPI شبکه معادل ۰.۴۰ است. این نتایج بیانگر تحقق نسبی برنامه بهره برداری همراه با عدم تعادل معنادار میان عرضه و تقاضا و در نهایت بهره وری متوسط شبکه است. تحلیل حساسیت نشان می دهد که ارتقای بهره وری شبکه بیش از افزایش ظرفیت اسمی، وابسته به بهبود تحقق خدمت و بازتوزیع هدفمند ظرفیت میان خطوط است. چارچوب پیشنهادی قابلیت استفاده به عنوان ابزار مدیریتی در پایش و بهینه سازی بهره برداری شبکه خطوط اتوبوسرانی شهری را دارد.

کلیدواژه ها:

شبکه خطوط ، تحقق خدمت(SDR) ، ضریب بارگذاری(LF) ، شاخص ترکیبی بهره وری(FPI)