تحلیل الگوهای رفتاری ایمنی موتورسواران با استفاده از قوانین انجمنی؛ مطالعه موردی شهر قم

تصادفات موتورسیکلت یکی از مهم ترین چالش های ایمنی ترافیک شهری در ایران به شمار می رود و در شهر قم سهم بالایی از تلفات و هزینه های اجتماعی-اقتصادی را به خود اختصاص داده است. در این پژوهش، با هدف شناسایی الگوهای ترکیبی رفتارهای ایمنی موتورسواران و ارتباط آن ها با ویژگی های فردی، یک پیمایش میدانی در زمستان ۱۴۰۲ در ۱۰ ایستگاه پرتردد شهر قم انجام شد و در مجموع، ۶۲۷ پرسشنامه معتبر گردآوری و تحلیل گردید. شش رفتار ایمنی شامل استفاده از کلاه ایمنی، داشتن گواهینامه، بیمه شخص ثالث، خوانایی پلاک، سلامت چراغ جلو و چراغ عقب به همراه دو متغیر فردی (رده سنی و سطح تحصیلات) به متغیرهای دودویی تبدیل شدند. برای استخراج الگوهای ترکیبی، الگوریتم Apriori با آستانه فراوانی ۵% و اطمینان ۶۰% در دو سناریو اجرا شد: ۱- رعایت هر شش رفتار ایمنی و ۲- رعایت حداقل چهار رفتار ایمنی. نتایج نشان داد در سناریوی اول تنها ۵/۲% و در سناریوی دوم، ۱/۴% از موتورسواران، رفتارهای ایمنی را رعایت می کنند. در سناریوی اول، هم زمانی سن بالای ۴۰ سال با تحصیلات کارشناسی ارشد و بالاتر دارای بیشترین ضریب تقویت بوده و در سناریوی دوم، همبستگی الگوها و ضریب تقویت قوانین برتر کاهش یافته است. تحلیل متغیرها نشان داد سن و سطح تحصیلات با دقت ۴۶/۰ مهم ترین عوامل تمایزدهنده بین سطوح ایمنی هستند. یافته ها بیانگر آن است که رفتار ایمن در میان موتورسواران قم وابسته به ویژگی های جمعیت شناختی است. بر این اساس، استفاده از راکبان مسن تر و تحصیل کرده به عنوان «سفیران ایمنی» و تمرکز مداخلات آموزشی و نظارتی بر جوانان با سطح تحصیلات پایین تر می تواند به عنوان راهبرد کاهش تصادفات موتورسیکلت مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ایمنی موتورسیکلت ، الگوهای رفتاری ایمنی ، قوانین انجمنی ، الگوریتم Apriori ، داده کاوی