بازاندیشی معماری اقلیم پایه در ایران چالش ها درس آموخته های بومی و مدل پیشنهادی برای شهرهای گرم و خشک

گرمایش جهانی و تشدید امواج گرما در دهه های اخیر تاب آوری حرارتی را به یکی از اولویت های اصلی برنامه ریزی و طراحی شهری در مناطق گرم و خشک تبدیل کرده است. شهرهای ایران به ویژه یزد، کاشان و اصفهان با تجربه طولانی معماری بومی سازگار با اقلیم در عین حال با چالش های معماری معاصر نظیر توسعه عمودی، وابستگی به سرمایش مکانیکی و کاهش کیفیت محیطی مواجه اند. هدف این پژوهش ارائه چارچوبی تلفیقی برای طراحی اقلیم پایه در معماری معاصر ایران است که با بهره گیری از اصول غیر فعال، درس آموخته های معماری بومی و فناوری های نوین بتواند ارتقای تاب آوری حرارتی را در مقیاس ساختمان و شهر امکان پذیر کند. روش پژوهش مبتنی بر مرور نظام مند منابع بین المللی (۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵) و تحلیل محتوای کیفی مطالعات مرتبط با طراحی اقلیم پایه، تاب آوری حرارتی، معماری سنتی ایران و جزیره حرارتی شهری است. یافته ها در سه محور اصلی سامان دهی شد: اصول طراحی اقلیم پایه در اقلیم های گرم و خشک، راهکارهای تاریخی معماری بومی ایران و فناوری ها و مداخلات نوین کاهش بار حرارتی. بر اساس تحلیل ادبیات، چهار چالش اصلی مقررات ناکافی، هزینه های اولیه، از بین رفتن دانش بومی و کمبود داده های اقلیمی محلی، به عنوان موانع اجرای موثر طراحی اقلیم پایه شناسایی شد. در نهایت یک چارچوب شش مرحله ای شامل تحلیل اقلیمی، سازمان، فضایی، راهکارهای غیر فعال، زیرساخت سبز - آبی، ادغام فناوری های نوین و اصلاحات سیاستی پیشنهاد شد. نتایج این پژوهش می تواند مبنای عملی برای طراحان، معماران و برنامه ریزان مهیا کند تا راهکارهای اقلیم پایه را به صورت سیستماتیک در پروژه های جدید و بازآفرینی شهری به کار گیرند.

کلیدواژه ها:

معماری اقلیمی ، تاب آوری حرارتی ، اقلیم گرم و خشک ، معماری بومی ، راهکارهای غیر فعال