مقایسه تطبیقی جغرافیای سیاسی در کتاب های درسی ایران، آلمان، کانادا و ترکیه

کتاب های درسی جغرافیای سیاسی، بازنماینده گفتمان ژئوپلیتیکی رسمی دولت ها هستند و نقش کلیدی در شکل گیری هویت فضایی و مرزبندی های ذهنی نسل آینده ایفا می کنند. باوجود اهمیت این مسئله، پژوهش تطبیقی میان کشورهای دارای موقعیت ژئوپلیتیکی و ساختار سیاسی متفاوت، به ویژه با محوریت ایران، بسیار محدود است. پرسش محوری آن است که گفتمان ژئوپلیتیکی مسلط بر کتاب های درسی جغرافیای سیاسی ایران، آلمان، کانادا و ترکیه چیست و این گفتمان در بازنمایی مفاهیمی چون «مرز»، «ملت»، «همسایه» و «قدرت» چه تفاوت ها و تشابهاتی را نشان می دهد؟ پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل گفتمان انتقادی انجام شده است. جامعه پژوهش، کتاب های درسی جغرافیای سیاسی دوره متوسطه در چهار کشور مذکور است که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند. تحلیل داده ها در سه سطح صورت گرفته است. یافته ها از سلطه چهار گفتمان متمایز حکایت دارد: در ایران گفتمان «دفاع مقدس و مقاومت»، در آلمان گفتمان «پساناسیونال سوسیالیسم و اروپامحوری»، در کانادا گفتمان «چندفرهنگ گرایی و صلح طلبی» و در ترکیه گفتمان «عثمانی گری نوین و محوریت آناتولی». مهم ترین شباهت، غیاب کنشگران غیردولتی در روایت ژئوپلیتیکی هر چهار کشور است. این پژوهش با آشکارسازی لایه های ایدئولوژیک برنامه درسی جغرافیا، زمینه را برای بازنگری انتقادی محتوای آموزشی و گذار از رویکرد حافظه محور به تحلیلی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان انتقادی ، کتاب درسی ، جغرافیای سیاسی ، مطالعه تطبیقی ، ایران ، آلمان ، کانادا ، ترکیه