تاثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر اضطراب امتحان و سرزندگی تحصیلی دانش آموزان پایه دوازدهم

سال دوازدهم به دلیل هم زمانی فشارهای ناشی از کنکور سراسری، دشواری های تصمیم گیری برای آینده شغلی-تحصیلی و چالش های تحولی دوره نوجوانی، یکی از پرتنش ترین دوران تحصیلی محسوب می شود. در این مقطع حساس، اضطراب امتحان با اشغال منابع محدود حافظه فعال و ایجاد چرخه معیوب نشخوار فکری، عملکرد شناختی و بهزیستی روان شناختی دانش آموزان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. در مقابل، سرزندگی تحصیلی به عنوان ظرفیت مقابله موفقیت آمیز با ناکامی ها و چالش های روزمره تحصیلی، می تواند همچون یک سپر محافظ عمل کند. هدف این پژوهش، ارزیابی اثربخشی آموزش گروهی راهبردهای فراشناختی بر کاهش اضطراب امتحان و افزایش سرزندگی تحصیلی بود. همچنین، نقش میانجی گر کاهش اضطراب در رابطه بین مداخله و سرزندگی تحصیلی مورد بررسی قرار گرفت. این پژوهش با طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل انجام شد. بدین منظور، ۴۰ دانش آموز سال دوازدهم که در آزمون اضطراب امتحان نمرات بالایی کسب کرده بودند، به طور تصادفی به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش طی ۸ جلسه ۹۰ دقیقه ای، تحت آموزش برنامه راهبردهای فراشناختی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که این مداخله تاثیر معنادار و قوی بر ترکیب خطی متغیرهای وابسته داشته است. تحلیل های تک متغیره نیز آشکار ساختند که آموزش فراشناختی به طور قابل توجهی اضطراب امتحان کل، نگرانی و هیجان پذیری را کاهش و سرزندگی تحصیلی را افزایش داده است. لازم به ذکر است که اندازه اثر مداخله بر مولفه شناختی (نگرانی) بزرگ تر از مولفه فیزیولوژیکی اضطراب بود. علاوه بر این، تحلیل مسیر میانجی گری نشان داد که کاهش اضطراب امتحان به طور معناداری رابطه بین مداخله و افزایش سرزندگی تحصیلی را میانجی گری می کند و ۶۵ درصد از اثر کلی مداخله از طریق این مسیر غیرمستقیم عبور می کند. با این حال، اثر مستقیم مداخله بر سرزندگی تحصیلی نیز معنادار باقی ماند که حاکی از نقش میانجی گری جزئی است. این یافته ها ضمن تایید مدل های نظری فراشناختی و مدل ۵Cs سرزندگی تحصیلی، نشان می دهند که کاهش هیجان منفی، پیش نیازی ضروری برای تقویت سرزندگی است. همچنین، مداخله کوتاه مدت، گروهی و کم هزینه فراشناختی قادر است همزمان بار روانی را کاهش داده و توانایی مقابله را در بحران ترین سال تحصیلی افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

راهبردهای فراشناختی ، اضطراب امتحان ، سرزندگی تحصیلی ، دانش آموزان سال دوازدهم ، میانجی گری