ارزیابی عددی تاثیر سدهای کانی گوژان و چومان بر پهنه بندی سیلاب و مخاطره سیلابی در حوضه آبریز چومان

سیلاب ها از مهم ترین مخاطرات طبیعی هستند و پهنه بندی دقیق مخاطره سیلاب، نقش تعیین کننده ای در کاهش خسارات جانی و مالی دارد. در بسیاری از حوضه های کوهستانی ایران، کمبود داده های هیدرومتری و محدودیت مطالعات میدانی، مدل سازی و ارزیابی خطر سیلاب را با چالش مواجه کرده است. در این پژوهش، از رویکرد ترکیبی سنجش ازدور (RS)، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و مدل سازی عددی برای شناسایی و نقشه برداری مناطق مستعد سیلاب در حوضه آبریز چومان، واقع بین سد کانی گوژان (بالادست) و سد چومان (پایین دست) استفاده شد. نقشه های کاربری اراضی استخراج و برای تعیین شماره منحنی رواناب در مدل هیدرولوژیکی (HEC-HMS) و ضرایب مانینگ در مدل هیدرولیکی دوبعدی (HEC-RAS ۲D) به کار رفتند. بر اساس داده های بارش ایستگاه بانه، هیدروگراف های سیلاب برای دوره های بازگشت مختلف تولید گردید. نتایج نشان داد که در سیلاب با دوره بازگشت ۲۰۰ ساله، دبی اوج از حدود ۴۲۰ به ۲۱۰ مترمکعب بر ثانیه کاهش یافته و سد کانی گوژان موجب کاهش ۵۰ درصدی شدت سیلاب و تاخیر حدود ۵/۴ ساعته در زمان اوج سیلاب شده است. در پایین دست، بیشینه سرعت جریان در نقاط بحرانی تا حدود ۱۹ متر بر ثانیه مشاهده شد که با بهره برداری هم زمان از سرریز و دو تخلیه کننده تحتانی، به حدود ۱۳ متر بر ثانیه کاهش یافت. از منظر نوآوری، این پژوهش با ادغام داده های سنجش ازدور، مدل رقومی ارتفاع و مدل سازی هیدرولوژیکی–هیدرولیکی در محیط GIS، نه تنها پهنه های پرخطر را شناسایی می کند، بلکه برای نخستین بار تاثیر دو سد متوالی را بر دبی اوج، زمان بندی سیلاب و الگوی پهنه بندی خطر در یک حوضه کوهستانی کم داده کمی سازی می نماید.

کلیدواژه ها:

سنجش ازدور ، HEC-HMS ، HEC-RAS ، مدیریت ریسک