ارزیابی عدالت در توزیع خدمات شهری با رویکرد تلفیقی تصمیم گیری چندمعیار و تجسم مکانی مطالعه موردی: شهر زرند

هدف این پژوهش، ارزیابی عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری در شهر زرند است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. بدین منظور، ابتدا پنج ناحیه همگن شهری بر اساس معیارهای کالبدی-کارکردی و با بهره گیری از نظرات کارشناسان محلی تعریف شد. شاخص های پژوهش مشتمل بر پنج معیار آموزشی، بهداشتی، فضای سبز، حمل ونقل و فرهنگی-ورزشی است که داده های مربوط به هر یک از طریق منابع سازمانی (شهرداری، آموزش وپرورش، دانشگاه علوم پزشکی) و مشاهدات میدانی گردآوری شده است. برای تحلیل داده ها، از رویکرد تلفیقی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و تکنیک تاپسیس استفاده شد. ابتدا اهمیت نسبی شاخص ها با روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و بر اساس نظر ۱۰ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی تعیین گردید. سپس، پنج ناحیه با استفاده از تکنیک تاپسیس رتبه بندی شدند. نتایج نشان داد شاخص های آموزشی (وزن: ۳۴۶/۰) و فرهنگی-ورزشی (وزن: ۲۴۲/۰) بیشترین اهمیت را دارا هستند. خروجی نهایی TOPSIS رتبه بندی نواحی را به این ترتیب نشان داد: منطقه ۴ (شاخص شباهت: ۸۵۰/۰) > منطقه ۱ (۶۷۲/۰) > منطقه ۳ (۶۱۰/۰) > منطقه ۵ (۴۹۱/۰) > منطقه ۲ (۳۷۸/۰). این رتبه بندی شکاف قابل توجهی بین منطقه برخوردار (۴) با سایر نواحی، به ویژه منطقه محروم (۲) را آشکار می سازد. شکاف ۲۵/۲ برابری بین نواحی برخوردار و محروم، بیانگر توزیع ناعادلانه خدمات و لزوم باز توزیع هدفمند امکانات شهری به نفع نواحی محروم است. در گام نهایی، خروجی های کمی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به صورت نقشه پهنه بندی سطح برخورداری تجسم یافتنتایج نشان داد شاخص های آموزشی (وزن: ۳۴۶/۰) و فرهنگی-ورزشی (وزن: ۲۴۲/۰) بیشترین اهمیت را دارا هستند. خروجی نهایی TOPSIS رتبه بندی نواحی را به این ترتیب نشان داد: منطقه ۴ (شاخص شباهت: ۸۵۰/۰) > منطقه ۱ (۶۷۲/۰) > منطقه ۳ (۶۱۰/۰) > منطقه ۵ (۴۹۱/۰) > منطقه ۲ (۳۷۸/۰). این رتبه بندی شکاف قابل توجهی بین منطقه برخوردار (۴) با سایر نواحی، به ویژه منطقه محروم (۲) را آشکار می سازد.شکاف ۲۵/۲ برابری بین نواحی برخوردار و محروم، بیانگر توزیع ناعادلانه خدمات و لزوم بازتوزیع هدفمند امکانات شهری به نفع نواحی محروم است. در گام نهایی، خروجی های کمی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به صورت نقشه پهنه بندی سطح برخورداری تجسم یافت.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، خدمات شهری ، فرایند تحلیل سلسله مراتبی(AHP) ، تکنیکTOPSIS ، تجسم مکانی ، شهر زرند