برآورد خلا مصرف کودهای نیتروژن، فسفر و پتاسیم برای تولید محصولات گیاهی استان گلستان

سابقه و هدف: بهینه سازی تغذیه معدنی به منظور اطمینان از دستیابی به عملکردهای مطلوب، بهبود حاصلخیزی خاک ها و همچنین پایداری تولید محصولات گیاهی ضروری است. در این راستا، برآورد دقیق مقدار کود مورد نیاز برای تولید گیاهان مختلف و فراهمی آن ها در حد بهینه و متعادل به لحاظ امنیت غذایی، اقتصادی و محیط زیستی حائز اهمیت می باشد. بدین منظور، مطالعه حاضر با هدف تعیین مقدار عناصر غذایی اصلی (نیتروژن، فسفر و پتاسیم) مورد نیاز برای تولید محصولات گیاهی مهم با عملکردهای فعلی و برآورد خلا مصرف کودهای این عناصر (یعنی اختلاف بین مقدار واقعی مصرف کودهای این عناصر با مقدار کودی که برای دستیابی به عملکردهای فعلی بدون کاهش حاصلخیزی خاک مورد نیاز است) در تولید محصولات زراعی، باغی و سبزیجات استان گلستان انجام شد.مواد و روش ها: پس از جمع آوری اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه مقدار عناصر اصلی جذب شده بر اساس غلطت بحرانی در ماده خشک گیاهی، عملکرد، شاخص برداشت، سطح زیر کشت، مقدار عناصر اصلی جذب شده و خارج شده از مزارع زیر کشت تمامی محصولات زراعی، باغی و سبزیجات استان گلستان در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹، مقدار کود مورد نیاز برای تولید آن ها در شرایط کشت آبی و دیم برآورد شد. در این مطالعه به منظور انجام محاسبات مربوط به مقدار کود مورد نیاز از روشی مبتنی بر نرم افزار Fertilicalc استفاده شد. مقدار کود نیتروژن مورد نیاز بر اساس کارآیی بازیافت ۷۰ درصد، کود فسفر بر اساس رهیافت انباشت تدریجی عنصر در خاک و کود پتاسیم بر اساس رهیافت نگهداشت عنصر در خاک در سطح بحرانی برآورد گردید. سپس با استفاده از نتایج به دست آمده و اطلاعات مربوط به مصرف کودهای نیتروژن، فسفر و پتاسیم در استان گلستان، مقدار خلا مصرف این کودها برای دستیابی به عملکردهای فعلی محصولات گیاهی محاسبه شد. یافته ها: بر اساس نتایج به دست آمده برای تولید محصولات گیاهی در استان گلستان سالانه مصرف حدود ۶۰ هزار تن نیتروژن خالص ۹ هزار تن فسفر خالص و ۳۶ هزار تن پتاسیم خالص مورد نیاز است، درحالی که بر اساس آمار موجود در بازه زمانی مورد مطالعه به طور میانگین ۴۱ هزار تن کود نیتروژن (بر اساس عنصر خالص)، ۴/۳ هزار تن کود فسفره (بر اساس عنصر خالص) و ۵/۳ هزار تن کود پتاسه (بر اساس عنصر خالص) مصرف شده است، یعنی در این سال ها مقدار مصرف کود نیتروژن ۳۰ درصد، فسفر ۶۲ درصد و پتاسیم ۹۰ درصد کمتر از مقدار مورد نیاز این گیاهان برای پایداری تولید در سطح عملکردهای فعلی بوده است. البته این خلا کودی برای همه گیاهان یکسان نبوده و ممکن است مقدار کود مصرف شده برای برخی گیاهان و مناطق در حد نیاز، برای برخی بیش از حد نیاز (گیاهان پرسود) و برای بقیه کمتر از حد نیاز باشد. بنابراین علاوه بر کم بودن مصرف کود، این غیریکنواختی وضعیت را بدتر می سازد.نتیجه گیری: با توجه به آن که خلا مصرف کود با گذشت زمان می تواند موجب کاهش ذخایر آلی و معدنی عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان در خاک شود، بایستی در راستای برطرف نمودن این خلا چاره جویی شود. تاکید می گردد که مقادیر توصیه شده در این مطالعه بر اساس عملکردهای واقعی فعلی محصولات گیاهی در استان گلستان و با هدف حفظ حاصلخیزی خاک بوده و بدون تردید مصرف مقادیر بیشتر کودها در راستای حذف خلا عملکرد ناشی از کمبود عناصر غذایی با هدف دستیابی به عملکردهای قابل حصول و حفظ و بهبود حاصلخیزی خاک ها ضروری می باشد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی مصرف کود ، بیلان عناصر غذایی ، مقدار کود بهینه