بازنمایی زنان در کتاب های درسی تاریخ دوره پهلوی دوم: تحلیل بر اساس اندیشه های فوکو

پژوهش حاضر با هدف تحلیل بازنمایی زنان در کتاب های درسی تاریخ دوره پهلوی دوم، بر اساس سه چارچوب نظری فوکو انجام شده است. این مطالعه با رویکردی کیفی و گفتمانی، ۴۴ تصویر از ۲۲ عنوان کتاب درسی تاریخ میان سال های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ را بررسی می کند تا سازوکارهای ایدئولوژیک و فرهنگی بازتولید قدرت، جنسیت و نظم نمادین را آشکار سازد. یافته ها نشان می دهد که تصاویر زنان در این متون عمدتا در قالب چهره های سلطنتی، اشرافی و وابسته به قدرت بازنمایی شده اند و بدن زن در چارچوب نظم پدرسالارانه و گفتمان مدرن سازی دولت پهلوی تعریف می شود. از منظر فوکو، این تصاویر بخشی از رژیم دانایی و انضباط بدن هستند؛ ابزاری که از طریق آن، نهاد آموزش به بازتولید نظم سیاسی و فرهنگی مسلط می پردازد. تحلیل مبتنی بر مدل بصری کریپندورف آشکار ساخت که عناصر دیداری همچون پوشش، ژست، ترکیب بندی و نگاه، حامل رمزگان قدرت و اطاعت اند و زن در مقام سوژه ی مطیع و نماد تمدن پذیری بازنمایی می شود. در عین حال، برخی نشانه ها از امکان مقاومت و بازتعریف هویت زنانه در بستر گفتمان آموزشی حکایت دارد. نتایج این پژوهش، ضمن نقد گفتمان مسلط، ضرورت بازنگری در سیاست های تصویری و جنسیتی آموزش رسمی را یادآور می شود.

کلیدواژه ها:

جنسیت ، آموزش تاریخ: کتاب درسی تاریخ ، پهلوی دوم ، گفتمان ایدئولوژیک ، آموزش و قدرت