تاملات علامه ملاعبدالله یزدی در مسئله تشکیک

مسئله «تشکیک» از بنیادی ترین مباحث فلسفه اسلامی است که نقش تعیین کننده ای در تکوین حکمت متعالیه و گذار از اصالت ماهیت به اصالت وجود داشته است. این مفهوم در مدرسه شیراز و در میان فیلسوفانی چون جلال الدین دوانی، غیاث الدین دشتکی و علامه ملاعبدالله یزدی، محور تاملات دقیق و مناظرات عمیق حکمی بوده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و بر اساس مطالعه رساله التشکیک ملاعبدالله یزدی و حواشی او بر شرح تجرید قوشچی، به بررسی سیر تحول دیدگاه وی از گرایش به اصالت ماهیت تا تاکید نهایی بر اصالت وجود می پردازد. روش پژوهش، تحلیل متنی تطبیقی بر اساس مقایسه آرای دوانی، دشتکی و یزدی، همراه با استخراج دیدگاه نهایی یزدی در حاشیه های فلسفی و منطقی اوست. یافته ها نشان می دهد که ملاعبدالله ابتدا با استاد خود غیاث الدین دشتکی در پذیرش تشکیک در ماهیات همسو است، اما در تاملات نهایی، با صراحت، وجود را اصیل، و ماهیت را اعتباری دانسته و قلمرو تشکیک را منحصر در حقیقت خارجی وجود می داند. این تغییر نگرش زمینه ساز اتصال حلقه های فکری مدرسه شیراز به مبانی حکمت متعالیه صدرایی است. در نتیجه، می توان نظریه یزدی را یکی از حلقه های تکاملی در گذار فلسفه اسلامی از تشکیک مفهومی به تشکیک وجودی دانست؛ حلقه ای که نقش آن در پیوند اندیشه های مکتب شیراز با مکتب اصفهان و تکون فلسفه ملاصدرا بنیادین است.

کلیدواژه ها:

اصالت ماهیت ، اصالت وجود ، تشکیک ، علامه یزدی بهابادی ، غیاث الدین دشتکی