کاهش مصرف کود فسفر و افزایش عملکرد کنجد با به کارگیری رقم مناسب در خاکهای آهکی جنوب فارس

کمبود فسفر در خاک های آهکی، یکی از موانع اصلی تولید دانه های روغنی در ایران و مناطق نیمه خشک است. از طرفی کمبود جهانی کودهای فسفره و افزایش قیمت آن ، تعیین راهبردهای مدیریتی کم­هزینه و اقتصادی را ضروری می سازد. از این رو آزمایشی مزرعه ای به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی به مدت دو سال (۱۴۰۰-۱۳۹۹ و ۱۳۹۸-۱۳۹۹) در منطقه داراب استان فارس روی دو رقم کنجد (داراب ۱۴ و داراب ۱) در پنج سطح فسفر (صفر، ۵، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ کیلوگرم فسفر خالص در هکتار از منبع سوپر فسفات تریپل) در خاکی با فسفر قابل دسترس کم در سه تکرار اجرا شد تا رقم کارا برای جذب فسفر با عملکرد بهینه مشخص شود. عملکرد دانه و روغن، تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول، غلظت و جذب عناصر فسفر، نیتروژن، روی، آهن، منگنز و مس دانه، شاخصهای کارایی مصرف فسفر، کارایی جذب فسفر، کارایی فسفر و نسبت سود به هزینه در ارقام محاسبه شد. بر اساس نتایج میانگین دوساله، عملکرد دانه و روغن داراب ۱۴ به ترتیب ۴/۲۰ و ۶/۳۰ درصد بیشتر از رقم داراب ۱ بود. تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول، عملکرد دانه و عملکرد روغن تا سطح ۱۰ کیلوگرم فسفر در هکتار به طور معنیداری افزایش یافت (به ترتیب ۵/۲۳، ۴/۲۰، ۷/۴۲ و ۹/۵۲ درصد) که البته با تیمار ۵ کیلوگرم فسفر در هکتار، تفاوت معنیداری نداشت. بنابراین، برای این ارقام مصرف ۵ کیلوگرم فسفر در هکتار از نظر عملکرد دانه و روغن قابل توصیه است. اندازه گیری فسفر دانه در سطوح مختلف فسفر نشان داد که میتوان برای این ارقام غلظت ۲۵/۰ تا ۲۸/۰ درصد را به عنوان مقدار کفایت فسفر دانه در نظر گرفت. در میانگین دو سال، جذب فسفر، نیتروژن، آهن، منگنز و روی در رقم داراب ۱۴ بیش تر از رقم داراب ۱ بود. در تمامی سطوح فسفر مصرفی، رقم داراب ۱۴ از نظر عملکرد دانه، جذب فسفر و کارآیی مصرف فسفر نسبت به رقم داراب ۱ برتری داشت. رقم داراب ۱۴ نسبت به رقم داراب ۱ مقدار عملکرد بیشتری به ازای هر واحد فسفر مصرفی تولید کرد. نسبت سود به هزینه در رقم داراب ۱۴ بیشتر از داراب ۱ بود. در مجموع با کشت ارقام متحمل به کمبود فسفر همچون داراب ۱۴ همراه با مصرف حداقلی فسفر (۵ کیلوگرم فسفر در هکتار در شرایط آزمایش حاضر) می توان علاوه بر دستیابی به عملکرد بهینه، سودآوری و کارایی مصرف منابع را در خاک های آهکی دارای کمبود فسفر به طور چشمگیری افزایش داد.

کلیدواژه ها:

اجزای عملکرد ، جذب فسفر ، روغن ، کارایی ، نسبت سود به هزینه