بررسی خوانش قاضی سعید قمی از سخن امام رضا (علیه السلام) در خصوص «معلوم بودن کائن نزد خویش» (و دیگر رهیافتهای غیر مبتنی بر نفی گونه ای از خودآگاهی)

علم الهی و مسائل مرتبط با آن، در میراث برجای مانده از عترت طاهره (علیهم السلام) بسیار مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مسائل مربوط به صفت علم الهی، خودآگاهی خداوندمتعال است. در میان روایاتی که در آنها بحث از خودآگاهی خداوندمتعال به میان آمده است، پاسخ منفی امام رضا (علیه السلام) به عمران صابی در خصوص «معلوم بودن خداوندمتعال در خود و نزد خود»، سخنی غریب است که شارحان بر صعوبت معنای آن تصریح کرده و در تحلیل معنای آن به تکاپو افتاده اند که سه رویکرد عمده در تحلیل این روایت به چشم می خورد؛ (۱) برخی از ایشان پرسش عمران را ناظر به گونه ای از آگاهی تلقی کرده اند، که ثبوت آن برای خداوندمتعال مستلزم نقص است و (۲) برخی دیگر، آن را به معنای مطلق آگاهی لحاظ کرده اند و بر اساس اطلاق ذاتی خداوندمتعال، نفی ثبوت آن را مربوط به نفی تقید ناشی از اثبات این صفت برای خداوندمتعال در نظر گرفته اند، و (۳) عده ای دیگر اساسا پرسش عمران را غیرمربوط به خودآگاهی خداوندمتعال دانسته اند. در این نوشتار، تحلیلهای صورت گرفته بر اساس دو رویکرد اخیر مورد بررسی قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

خودآگاهی ، عمران صابی ، هویت غیبیه ، مطلق و مقید ، حضور ، مرتبه واحدیت