تبیین نظام مند عوامل روان شناختی موثر بر تعهد زناشویی در منابع اسلامی : یک مطالعه کیفی

هدف پژوهش، شناسایی و تبیین نظام مند عوامل روان شناختی موثر بر تعهد زناشویی در منابع اسلامی بود. این مطالعه کیفی با بهره گیری از روش تحلیل محتوای متون دینی انجام شد. جامعه پژوهش شامل منابع اصیل اسلامی نظیر قرآن کریم و کتب حدیثی بود. داده ها از طریق دو راهبرد جست وجوی واژگانی و متن خوانی باز استخراج شدند و مورد بررسی قرار گرفتند. فرآیند تحلیل داده ها در چهار مرحله انجام شد: ۱. گردآوری نظام مند داده ها با هدف شناسایی گزاره های مرتبط با عوامل موثر بر تعهد زناشویی؛ ۲. غرقه شدن در داده ها و تحلیل محتوای آن با بهره گیری از اصول معناشناسی؛ ۳ صورت بندی داده ها و استخراج عوامل تاثیرگذار؛ ۴ اعتبارسنجی یافته ها از طریق داوری متخصصان و محاسبه شاخص های CVR و CVI. یافته های پژوهش پنج عامل اصلی موثر بر تعهد زناشویی را شناسایی کرد: آمادگی سرشتی (ریشه و عرق، سرشت قومیتی، سرشت مومن شیعه)، رشد یافتگی شخصیتی (توسعه وجودی، کرامت نفس، مروت)، خردورزی (عقل ورزی و عاقبت اندیشی)، منش اخلاقی (خیرخواهی، حق شناسی، شکرگزاری) و پایبندی مذهبی (جهت گیری دینی، التزام ایمانی، باور به علم الهی، توحید ربوبی و معادباوری). بااین حال، عامل آمادگی سرشتی به دلیل کسب شاخص CVI پایین تر از حد مطلوب، از مدل نهایی حذف گردید. نتایج نشان داد که عوامل موثر بر تعهد زناشویی در آموزه های اسلامی، سازه ای چندبعدی است که علاوه بر عوامل روان شناختی، ابعاد اخلاقی و معنوی را نیز شامل می شود. این یافته ها می تواند مبنای نظری معتبری برای تدوین راهبردهای ارتقای تعهد زناشویی در جوامع اسلامی فراهم آورد و به تولید دانش بومی در حوزه روان شناسی خانواده کمک کند.

کلیدواژه ها:

تعهد زناشویی ، عوامل روان شناختی ، تحلیل محتوای کیفی ، منابع اسلامی ، آموزه های دینی