نقش سواد عاطفی معلمان در بهبود مدیریت کلاس و ارتقای کیفیت فضای روانی

سواد هیجانی معلمان یعنی توانایی آنان در شناخت، تنظیم و به کارگیری هیجان ها در فرآیند تدریس به عنوان یکی از عوامل تعیین کننده کیفیت زیست روانی کلاس و سلامت تحصیلی دانش آموزان مطرح شده است. پژوهش های اخیر نشان می دهد معلمانی که مهارت های هیجانی بالاتری دارند، قادرند فضای کلاس را امن تر و حمایت گرانه تر سازند؛ در نتیجه سطح اضطراب تحصیلی دانش آموزان کاهش یافته و انگیزش و مشارکت آنها در یادگیری افزایش می یابد. این مقاله با مروری نظام مند بر نظریه ها و شواهد تجربی به دنبال پاسخگویی به سوال کلیدی است چگونه و از چه مسیرهایی سواد هیجانی معلمان می تواند اضطراب تحصیلی دانش آموزان را کاهش دهد؟ ابتدا چارچوب مفهومی سواد هیجانی و مولفه های آن؛ شناسایی، هیجان، تنظیم هیجان، بیان مناسب هیجان و استفاده از هیجان در یادگیری معرفی می شود سپس مدل های میانجی گر احتمالی بررسی می گردند: (۱) خلق و فضای عاطفی کلاس به عنوان میانجی مستقیم، (۲) رفتارهای تنظیمی معلم (مثلا بازخورد همدلانه، مدیریت تعارض و پشتیبانی هیجانی) که به کاهش محرک های اضطراب آور منجر می شوند، و (۳) توسعه مهارت های خود تنظیمی هیجانی و تاب آوری در دانش آموزان که اثر طولانی مدت بر کاهش اضطراب تحصیلی دارد. شواهد تجربی شامل مطالعات بین المللی و پژوهش های بومی ایران نشان می دهد رابطه منفی معناداری بین میزان حمایت هیجانی معلم و شاخص های اضطراب، فرسودگی یا سوختگی تحصیلی دانش آموزان وجود دارد؛ به علاوه مداخلاتی که سواد هیجانی معلمان را تقویت کردند به بهبود عملکرد و کاهش نشانه های اضطرابی انجامیده اند. بر این اساس مقاله راهبردهایی برای توسعه سواد هیجانی معلمان ارائه می دهد: آموزش مهارت های تنظیم هیجان در برنامه های تربیت معلم، کارگاه های تمرین همدلی و بازخورد سازنده، بهره گیری از برنامه های آموزش هیجانی اجتماعی در مدرسه و سیاست گذاری برای پشتیبانی روانی-اجتماعی از معلمان. در پایان محدودیت های پژوهش مانند تنوع روش ها و نیاز به مطالعات طولی بیشتر مطرح و پیشنهاداتی برای پژوهش های آینده عرضه می شود. این بررسی نشان می دهد سواد هیجانی معلمان نه تنها به عنوان مهارت فردی موثر است، بلکه یک مداخله ساختاری آموزشی برای کاهش اضطراب تحصیلی و ارتقای سلامت روانی دانش آموزان محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

سواد هیجانی ، اضطراب تحصیلی ، معلم ، فضای عاطفی