ارائه یک مدل مفهومی برای به کارگیری فناوری های واقعیت افزوده و واقعیت مجازی در یادگیری دانشگاهی

هدف پژوهش حاضر، ارائه یک مدل مفهومی برای به کارگیری فناوری های واقعیت افزوده و واقعیت مجازی در یادگیری دانشگاهی است؛ فناوری هایی که در ادبیات، ابزاری موثر برای افزایش انگیزه، تعمیق درک مفاهیم پیچیده و ایجاد تجارب یادگیری غوطه ور معرفی شده اند. اما میزان به کارگیری واقعی آن ها در کلاس های دانشگاهی همچنان محدود گزارش می شود. با توجه به این شکاف، سوال اصلی پژوهش آن است که چه مولفه ها و شرایطی، بهره گیری اثربخش از AR/VR در بافت آموزش عالی را تسهیل یا تضعیف می کند. این مطالعه با طرح آمیخته اکتشافی ترتیبی انجام شد؛ بدین معنا که در گام نخست، بخش کیفی بر پایه روش نظریه زمینه ای سیستماتیک (رویکرد اشتراوس و کوربین) اجرا شد و در گام دوم، یافته های حاصل، به کمک داده های کمی مورد سنجش و تقویت قرار گرفت. در مرحله کیفی، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساخت یافته با گروهی از دانشجویان و اساتید درگیر با فناوری های آموزشی گردآوری و با فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد تا مقوله های اصلی و روابط میان آن ها استخراج گردد. بر اساس این مقوله ها، مدل اولیه ای از مولفه های موثر بر به کارگیری AR/VR در یادگیری دانشگاهی تدوین شد. در مرحله کمی، به منظور سنجش و توصیف ابعاد شناسایی شده، پرسشنامه ای ۳۰ گویه ای با مقیاس لیکرت پنج درجه ای طراحی و در اختیار نمونه ای از دانشجویان مهندسی کامپیوتر قرار گرفت و داده ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) تحلیل شد. نتایج نشان داد که در کنار ادراک بالای دانشجویان از مزایا و توان بالقوه AR/VR، موانعی مانند کمبود زیرساخت، هزینه تجهیزات و نیاز به آموزش مدرسان، نقش تعیین کننده ای در تحقق یا عدم تحقق این ظرفیت ها دارند. برآیند یافته های کیفی و کمی، در قالب یک مدل مفهومی نهایی ارائه شد که می تواند برای برنامه ریزی تدریجی، سرمایه گذاری هدفمند و طراحی مداخلات آموزشی مبتنی بر AR/VR در دانشگاه ها مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

واقعیت افزوده (AR) ، واقعیت مجازی (VR) ، یادگیری غوطه ور ، آموزش عالی ایران ، پذیرش فناوری