تحلیل شرایط حجیت عرف در استنباط فقهی

عرف، به مثابه یکی از مظاهر رفتار عقلایی و جریان های اجتماعی، از دیرباز در حیات بشر نقش آفرین بوده و در شریعت اسلامی نیز به عنوان یکی از منابع مهم در استنباط احکام شرعی، جایگاهی خاص یافته است. با این حال، بهره گیری از عرف در فرآیند اجتهاد و استنباط، منوط به تحلیل شرایط حجیت آن از منظر فقه و اصول است. زیرا پذیرش بی قید و شرط عرف، می تواند به نفوذ عادات و رویه های غیرمعتبر در شریعت بینجامد و نظام حقوقی اسلام را از اصالت خود دور سازد. یافته های تحقیق نشان داده است که بهره گیری از عرف در فرآیند استنباط مشروط به تحقق شرایطی است که در اصل آن میان فریقین اتفاق نظر وجود دارد، هرچند در جزئیات ممکن است اختلافاتی مشاهده شود. از جمله این شرایط می توان به اطراد یا اغلبیت، تقارن زمانی آن با تحقق موضوع، عدم مخالفت آن با نصوص شرعی، عام بودن، عدم تعارض با تصریح عاقدین و الزام آور بودن آن اشاره کرد. این تحقیق با روش تحلیلی-توصیفی از منابع کتابخانه ای به دنبال توضیح این مساله از منظر فریقین بوده و به این نتیجه رسیده است که رعایت شرایط عرف در استفاده فقهی، ضامن بهره گیری صحیح از عرف و حفظ انسجام فقهی در فرآیند استنباط است.

کلیدواژه ها:

عرف ، حجیت عرف ، شرایط عرف ، استنباط