کاربست مجازات های فرهنگی جایگزین و مکمل در پیشگیری از جرائم حوزه میراث فرهنگی

در سال های اخیر، تخلفات مرتبط با میراث فرهنگی از جمله حفاری غیرمجاز، تخریب بناهای تاریخی و قاچاق آثار باستانی، روندی نگران کننده به خود گرفته اند. این جرائم علاوه بر آسیب های مادی، ضربات جبران ناپذیری به هویت تاریخی و فرهنگی کشور وارد می کنند. این پژوهش در صدد یافتن پاسخ بدین پرسش است که مجازاتی از جنس دانش و فرهنگ چه تاثیری می تواند بر مجرم حوزه میراث فرهنگی داشته باشد؟ به بیان دیگر آیا مجازات های قهری مانند حبس و جریمه نقدی و... تاثیری بر عدم تکرار جرم در حوزه میراث فرهنگی داشته است؟ هدف این جستار، ارائه راهکاری در راستای کاهش جرایم مربوط به میراث فرهنگی با استفاده از مجازات های مکمل زندان بوده و به مجازات های ترمیمی (Restorative Justice) اشاره دارد که در آن، دادگاه به جای اعمال مجازات های سنگین (مانند زندان یا جریمه)، فرد مجرم را به خواندن کتاب، نوشتن مقاله، یا انجام کارهای فرهنگی آموزشی در حوزه میراث فرهنگی، مرتبط و متناسب با جرم وی ملزم می کند. روش تحقیق به صورت کیفی انجام گرفته و داده ها از طریق مطالعات میدانی و کتابخانه ای مانند گزارشات اخذ شده از بخش حقوقی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان آذربایجان شرقی، مصاحبه با کارشناسان حقوقی و فرهنگی و تحلیل نمونه های واقعی از احکام صادره در ایران گردآوری شده اند. یافته های پژوهش حاکی است که بیش از پنجاه درصد مجرمان این حوزه، در فاصله ای کوتاه پس از آزادی، مجددا به ارتکاب همان جرم روی آورده و در نتیجه به دفعات مکرر به زندان بازگردانده می شوند. از این رو، به کارگیری رویکردهای ترمیمی از زیرمجموعه عدالت ترمیمی، که در آن آگاهی و تعامل فرهنگی در اولویت قرار دارند، ضمن کاهش هزینه های نظام قضایی، می تواند به اصلاح نگرش فرد خاطی و ارتقاء مسئولیت پذیری اجتماعی وی منجر شود. ولذا، موفقیت این رویکرد نیازمند تدوین آیین نامه های اجرایی مشخص، آموزش قضات و همکاری نزدیک با نهادهای فرهنگی است.

کلیدواژه ها:

میراث فرهنگی ، مجازات سنتی ، مجازات جایگزین ، مجازات ترمیمی ، تکرار جرم