تحلیل طرح واره های قدرتی حرکتی- مفهوم «دنیا» در غزلیات شمس براساس نظریه لیکاف و جانسون

این پژوهش با اتکا به نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون به واکاوی سازوکار مفهوم سازی واژه انتزاعی «دنیا» در غزلیات شمس مولانا می پردازد. هدف اصلی مطالعه شناسایی و تبیین طرح واره های تصویری بنیادینی است که مولانا برای بازنمایی این مفهوم به کار گرفته و از این طریق لایه های ادراکی و شناختی نهفته در زبان شعر را آشکار ساخته است. تمرکز پژوهش بر طرح واره های قدرتی و حرکتی است که نقش تعیین کننده ای در سازماندهی معنای «دنیا» دارند. روش تحقیق ترکیبی و مبتنی بر تحلیل کمی و کیفی است؛ بدین گونه که پس از استخراج و بسامدسنجی ابیات مرتبط با مفهوم «دنیا»، تحلیل توصیفی تحلیلی آنها در چارچوب نظری طرح واره های تصویری انجام شده است. نتایج نشان می دهد که استعاره ابزار محوری در مفهوم سازی «دنیا» در غزلیات مولاناست. این مفهوم عمدتا از طریق دو دسته طرح واره کلیدی صورت بندی می شود: طرح واره های قدرتی، که با تصاویری چون شاه میدان نبرد و زندان دلالت بر سلطه و اسارت دارند؛ و طرح واره های حرکتی، که دنیا را مسیری سیال گذرا و ناپایدار برای عبور سالک ترسیم می کنند. برآیند این الگوها، تصویری پویا و گریزنده از جهان ارائه می دهد و بنیان های ژرف جهان بینی مولانا را در پیوند با تجربه های ادراکی بنیادین برجسته می سازد. این تحلیل نشان می دهد شاعرانه مولانا پیچیدگی های مفهومی «دنیا» را از طریق نگاشت های استعاری منسجم و عمیق به شکلی موثر به مخاطب منتقل می کند.

کلیدواژه ها:

زبان شناسی ، شناختی ، غزلیات شمس ، طرح واره قدرتی ، طرح واره حرکتی ، مفهوم دنیا