جایگاه حکایت لیلی و مجنون در پرتو حدیث محبت نزد عارفان

حکایت لیلی و مجنون در سنت ادبی و عرفانی فارسی و عربی از حد یک داستان عاشقانه غنایی فراتر رفته و به الگویی فراگیر در فرهنگ اسلامی بدل شده است. این روایت که در آغاز بر بستر رویدادی تاریخی استوار بود، به تدریج رنگ و بوی عرفانی گرفت و در ذهن و زبان صوفیه به عنوان نمونه اعلای عشق بازآفرینی شد. عشق مجنون به لیلی در نگاه عارفان نه نمود ضعف و پریشانی روانی بلکه صورت دیگری از فنا در محبوب و گذر از عقل محدود به عقل قدسی تلقی گردید. بازخوانی متون عرفانی و تفسیری از قبیل آثار قشیری، عین القضات، روزبهان بقلی، خرقانی و شاه نعمت الله ولی، جنون مجنون در دستگاه مفهومی عرفان اسلامی به حدیث محبت پیوند خورده و از یک تجربه فردی به الگویی سلوکی برای تمامی طالبان حقیقت بدل گشته است. در این میان عشق مجازی در سیمای عشق لیلی، نقشی تربیتی و تهذیبی یافته است، پلی برای گذر به عشق حقیقی و ابزاری برای آزمودن سالک در مسیر کشف و شهود. جلوه هایی همچون کتمان سر، ذکر مداوم اتحاد عاشق و معشوق و بیخودی در مواجهه با تجلی همگی در روایتهای مرتبط با مجنون به چشم می خورد و به عارفان امکانی بخشیده است تا حدیث محبت را در قالب تجربه ای عینی و ملموس بیان کنند. بدین سان، لیلی و مجنون در ادبیات صوفیانه نه تنها نماد رابطه عاشق و معشوق انسانی اند بلکه به زبان مشترک برای توضیح مراتب عشق الهی و بیان حقیقت فنا در محبوب تبدیل شده اند. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع تاریخی و عرفانی جایگاه حکایت لیلی و مجنون را در پرتو حدیث محبت نزد عارفان بررسی می کند و نشان می دهد چگونه این داستان به الگویی جاودانه در تبیین رابطه عشق زمینی و عشق الهی مبدل شده است.

کلیدواژه ها:

لیلی و مجنون ، حدیث محبت ، جنون عاشقانه ، عرفان اسلامی ، تجلی ، فنا