تحلیل موقعیت روستا در برنامه ریزی و طراحی سکونتگاه های روستایی ایران

موقعیت یکی از مهم ترین عوامل در شکل گیری، تکامل، پایداری و یا افول سکونتگاه های روستایی محسوب می شود. این مفهوم فراتر از مکان جغرافیایی صرف و شامل ابعاد متنوعی همچون موقعیت مطلق یا جغرافیایی یا، ریاضی، نسبی، طبیعی، اداری - سیاسی و عملکردی - کارکردی است. این مقاله با هدف واکاوی نقش چندلایه مولفه موقعیت در برنامه ریزی و طراحی روستاها نگاشته شده است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی منابع نظری و مطالعات موردی است. یافته ها نشان می دهد که تحلیل دقیق و همه جانبه موقعیت هر روستا، پیش نیاز هرگونه اقدام برنامه ریزی و طراحی است چرا که این تحلیل فرصت ها، محدودیت ها، نقش و عملکرد آتی سکونتگاه را مشخص می سازد. غفلت از این مولفه می تواند به اتخاذ راهبردهای ناکارآمد، طراحی های بی ربط با زمینه و اتلاف منابع منجر شود. در نتیجه این مقاله استدلال می کند که «موقعیت شناسی» باید به عنوان گام اول و چارچوب اصلی در فرآیند برنامه ریزی و طراحی سکونتگاه های روستایی نهادینه شود، به طوری که کلیه راهبردهای توسعه کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی از درکی عمیق از موقعیت خاص آن روستا نشات گیرند. این رویکرد زمینه ساز تحقق برنامه ریزی زمینه گرا، پایدار و منعطف برای روستاهای ایران خواهد بود. نتایج این پژوهش نشان می دهد که موقعیت مطلق و طبیعی حامی و هدایت گر طراحی روستایی هستند و طراحی روستایی هم باید، حامی، هدایت گر و ارتقاءدهنده موقعیت اداری - سیاسی و بخصوص موقعیت عملکردی یا کارکردی روستا باشد.

کلیدواژه ها:

موقعیت روستا ، وضعیت روستا ، جایگاه روستا ، برنامه ریزی روستایی ، طراحی روستایی