فراتر از تزئین؛ معناشناسی فضا در مسجد جامع نائین

معنا در معماری مساجد اسلامی غالبا از طریق تزیینات، نمادها و عناصر بصری صریح مورد تحلیل قرار گرفته است؛ در حالی که بسیاری از نمونه های اولیه معماری اسلامی ایران از جمله مسجد جامع نایین با حداقل تزیینات واجد کیفیت های فضایی عمیق و معنادار هستند. هدف این پژوهش، تبیین چگونگی شکل گیری معنا در مسجد جامع نایین با تاکید بر خوانش پدیدارشناسانه فضا و مفهوم حس مکان است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت کیفی و از نظر روش تحلیلی - تفسیری است و با بهره گیری از رویکرد مطالعه موردی منفرد انجام شده است. گردآوری داده ها به صورت اسنادی و تحلیل بنا بر اساس شاخص هایی همچون سازمان فضایی، نور، ماده، مقیاس و سکوت صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که معنا در مسجد جامع نایین نه از طریق تزیینات ظاهری بلکه از دل تجربه زیسته فضا و مواجهه بدن مند انسان با معماری شکل می گیرد. سازمان فضایی درونگرا، نور کنترل شده، جرم کالبدی، کیفیت سکوت نقش اساسی در ایجاد حس مکان و تجربه امر قدسی ایفا می کنند. نتیجه پژوهش تایید می کند که در معماری اسلامی اولیه ایران معنا ماهیتی پدیدارشناسانه و فضایی دارد و می تواند مستقل از تزیین از طریق کیفیت های ادراکی فضا منتقل شود. این رویکرد امکان بازاندیشی در تحلیل و طراحی فضاهای مذهبی معاصر را فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

معناشناسی فضا ، پدیدارشناسی معماری ، حس مکان ، مسجد جامع نائین