چالش اعتبار روایات مضمر در منابع حدیثی شیعه؛ بررسی انتقادی دیدگاه ها

روایت «مضمر» به گزارشی گفته می شود که در آن، راوی از گوینده سخن با ضمیر غایب یاد می کند. در دانش حدیث، «روایت مضمر» را در شمار احادیث ضعیف و نامعتبر آورده اند؛ زیرا اتصال سند آن به معصومان(ع) روشن نیست. بررسی دیدگاه های محدثان و عملکرد فقیهان در مواجهه با این دسته از اخبار نشان می دهد که در بسیاری از موارد، اضمار را سبب بی اعتباری خبر ندانسته اند؛ بنابراین، پرسش اصلی آن است که آیا می توان چنین روایاتی را معتبر دانست؟ با مطالعه آثار اندیشمندان شیعه، می توان سه دیدگاه کلی رد، پذیرش و پذیرش مشروط مضمرات را بازشناخت. برخی با توجه به جایگاه راوی خبر مضمر، برخی با دقت در منبع نقل حدیث و گروهی نیز با توجه به فضای صدور احادیث شیعه، به پذیرش حداکثری یا پذیرش تفصیلی مضمرات گرایش یافته اند. در پژوهش های ارزشمند موجود در این باره، دو کاستی مهم دیده می شود. نخست، کاوش ناقص دیدگاه ها و دوم فقدان تحلیل و نقد جامع آنها. این نوشتار می کوشد تا با روش کتابخانه ای در گردآوری داده ها و با تحلیل و نقد دیدگاه عالمان شیعه پیرامون پدیده اضمار، به نتایجی پذیرفتنی در این باره دست یابد. براساس یافته های این پژوهش، اضمار را نباید در همه موارد عیبی زیان بار انگاشت؛ همچنان که نباید با سهل انگاری، همه مضمرات را تنها به دلیل گزارش آنها در منابع معتبر یا از سوی راویان شناخته شده، پذیرفت. به نظر می رسد پذیرش مضمرات با توجه منشاء تاریخی پیدایش آنها در آثار مکتوب راویان پدیدآورنده و معاصر با ائمه(علیهم السلام) می تواند راه حلی مناسبت برای حل مشکل اضمار باشد.

کلیدواژه ها:

روایت مضمر ، اضمار ، مصطلح الحدیث ، اعتبارسنجی حدیث ، شیعیان