واکاوی تاثیر برنامه درسی ضمنی بر شکل گیری جو اخلاقی مدرسه

نهاد آموزش و پرورش در جوامع انسانی همواره رسالتی بسیار فراتر و پیچیده تر از انتقال صرف دانش های نظری و مهارت های پایه آکادمیک بر عهده داشته است و به عنوان یکی از مهم ترین کانون های جامعه پذیری و تربیت اخلاقی نسل های آینده شناخته می شود. در این نظام گسترده، دانش آموزان تنها از طریق متون رسمی و کتب درسی آموزش نمی بینند، بلکه بخش عظیمی از نظام ارزشی، نگرش ها و شاکله اخلاقی آنان تحت تاثیر شبکه ای نامرئی و قدرتمند از پیام ها، هنجارها و رویه های غیررسمی شکل می گیرد که تحت عنوان برنامه درسی ضمنی شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تحلیل عمیق تاثیرات این برنامه نامرئی بر شکل گیری جو اخلاقی حاکم بر مدارس انجام پذیرفته است تا ابعاد پنهان فرآیند تربیت اخلاقی را روشن سازد. این مطالعه با اتخاذ رویکردی مروری و با تحلیل نظام مند متون و اسناد پیشین نشان می دهد که جو اخلاقی مدرسه به شدت متاثر از عواملی نظیر کیفیت تعاملات میان معلم و شاگرد، فرهنگ حاکم بر گروه همسالان، نحوه اجرای قوانین انضباطی و حتی معماری و چیدمان فیزیکی فضاهای آموزشی است. نتایج حاکی از آن است که یادگیری های حاصل از این تجربیات ضمنی، غالبا درونی تر، پایدارتر و نهادینه تر از آموزش های صریح اخلاقی بوده و نقش تعیین کننده ای در بروز رفتارهایی نظیر مسئولیت پذیری، صداقت، عدالت جویی یا در نقطه مقابل آن، تقلب، بی تفاوتی و قانون گریزی ایفا می کند. در نهایت، ضرورت دارد که تمامی ارکان نظام آموزشی با توسعه آگاهی انتقادی نسبت به پیامدهای پنهان تصمیمات و رفتارهای خود، محیطی را خلق نمایند که جو اخلاقی آن همسو و هم افزا با اهداف عالی تربیتی جامعه باشد.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ضمنی ، جو اخلاقی ، نظام آموزشی ، تعاملات کلاسی ، تربیت اخلاقی