حکمرانی مشارکتی و ارتقای کیفیت فضاهای عمومی؛ مطالعه موردی محله چرنداب تبریز

فضاهای عمومی به عنوان مهم ترین عرصه های تعاملات اجتماعی، بیانگر هویت و پویایی زندگی شهری هستند و کیفیت آن ها رابطه مستقیمی با میزان مشارکت شهروندان در مدیریت شهری دارد. در دهه های اخیر، رویکرد «حکمرانی مشارکتی» به عنوان پارادایمی نوین در مدیریت و برنامه ریزی شهری مطرح شده است که بر شفافیت، پاسخگویی، و حضور فعال شهروندان در تصمیم سازی ها تاکید دارد. این رویکرد می تواند زمینه ساز ارتقای کیفیت فضاهای عمومی به ویژه در محلات تاریخی باشد؛ محلاتی که به دلیل فرسودگی کالبدی و کاهش کارکردهای اجتماعی، نیازمند بازآفرینی با اتکا بر ظرفیت های مردمی هستند. پژوهش حاضر با تمرکز بر محله تاریخی چرنداب تبریز، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه حکمرانی مشارکتی می تواند به بهبود کیفیت فضاهای عمومی در این محله یاری رساند. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی و با رویکرد کیفی کمی انجام شده است. بدین منظور ابتدا با بهره گیری از مطالعات اسنادی و بررسی تجارب جهانی، چارچوب نظری تحقیق تدوین گردید. سپس با استفاده از مشاهده میدانی، مصاحبه نیمه ساختاریافته با ساکنان و مدیران محلی، و پرسشنامه ارزیابی شاخص های کیفیت فضاهای عمومی، داده های مورد نیاز گردآوری شد. تحلیل یافته ها نشان داد که حضور و مشارکت شهروندان در فرآیندهای تصمیم گیری و اجرای برنامه های محلی، نقش تعیین کننده ای در ارتقای کیفیت محیطی، افزایش امنیت، بهبود دسترسی پذیری، و تقویت حس تعلق به محله دارد. همچنین، نتایج بیانگر آن است که شکل گیری نهادهای میانجی و تقویت سرمایه اجتماعی می تواند شکاف میان مدیریت شهری و شهروندان را کاهش داده و مسیر تحقق حکمرانی کارآمد در سطح محلات را هموار سازد. در نهایت، مطالعه محله چرنداب به عنوان نمونه ای بومی نشان می دهد که حکمرانی مشارکتی نه تنها ابزاری برای بازآفرینی فضاهای عمومی است، بلکه می تواند به عنوان مدلی پایدار برای مدیریت شهری در محلات تاریخی تبریز مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی مشارکتی ، فضاهای عمومی ، کیفیت محیطی ، سرمایه اجتماعی ، محله چرنداب تبریز