مرور نظام مند راهبردهای پدافند غیرعامل در توسعه کالبدی شهرها با تاکید بر تاب آوری و حکمروایی هوشمند

رشد شتابان شهرنشینی و تمرکز جمعیت در کلان شهرها طی دهه های اخیر، آسیب پذیری زیرساخت های حیاتی و فضاهای شهری را در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی افزایش داده است. در این میان، پدافند غیرعامل به عنوان رویکردی پیشگیرانه، همراه با مفاهیم تاب آوری شهری، حکمروایی خوب و رشد هوشمند، نقشی کلیدی در کاهش آسیب پذیری و ارتقای ایمنی شهری ایفا می کند. این مقاله با هدف مرور نظام مند و تحلیل کیفی ادبیات موجود در بازه ی زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵، به بررسی روندها، چالش ها و شکاف های پژوهشی در این حوزه می پردازد. روش تحقیق بر مبنای تحلیل موضوعی (Thematic Analysis) بوده و منابع شامل مقالات علمی، گزارش های بین المللی و پژوهش های داخلی است. یافته ها نشان می دهد که ادبیات مورد بررسی در چهار محور اصلی قابل دسته بندی است: ۱) تاب آوری چندبعدی شهری، ۲) راهبردهای پدافند غیرعامل، ۳) بحران های نوین با تاکید بر جنگ شهری، و ۴) حکمروایی خوب و رشد هوشمند. تحلیل کیفی منابع نشان می دهد که پژوهش های جهانی بیشتر بر یکپارچگی چندبعدی، استفاده از فناوری های نوین و حکمرانی چندسطحی متمرکز بوده اند، در حالی که مطالعات داخلی غالبا به ابعاد کالبدی و فیزیکی محدود مانده اند. در نهایت، مرور نظام مند حاضر بر ضرورت یک رویکرد یکپارچه و بین رشته ای در سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری تاکید دارد؛ رویکردی که بتواند پدافند غیرعامل، تاب آوری، رشد هوشمند و حکمروایی خوب را هم زمان در خدمت توسعه پایدار و ایمن شهرها قرار دهد.

کلیدواژه ها:

پدافند غیرعامل ، تاب آوری شهری ، حکمروایی خوب ، رشد هوشمند ، توسعه کالبدی