واکاوی موانع و چالش های به کارگیری سیستم خشکه کاری برنج در میان شالیکاران

باتوجه به تشدید تغییرات اقلیمی و مخاطرات محیطی، امروزه ضرورت پذیرش سیستم خشکه کاری برای کاهش مصرف آب و نیروی کار و در عین حال حفظ عملکرد، به منظور تامین امنیت غذایی کشور، مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر یک مطالعه پیمایشی و توصیفی است که با هدف شناسایی و اولویت بندی مهم ترین موانع پذیرش سیستم خشکه کاری برنج در میان شالیکاران شرق استان مازندران در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل بهره برداران شالیکار شرق استان مازندران (۲۷۲۹۲ نفر) بود. نمونه مورد مطالعه ۲۹۴ نفر بودند که با روش نمونه گیری تصادفی چندمرحله ای با انتساب متناسب انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بود که پایایی آن از طریق محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (بالاتر از ۷/۰) تایید شد. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل عاملی تاییدی و بر اساس مدل شش بعدیPESTEL  انجام شد. بر اساس نتایج، موانع اقتصادی با ضریب مسیر ۸۹۷/۰  به عنوان موثرترین مانع در به کارگیری سیستم خشکه کاری شناخته شد. پس از آن به ترتیب موانع سیاسی (۸۳۷/۰)، زیست محیطی (۸۱۳/۰)، قانونی (۸۰۸/۰)، تکنولوژیکی (۷۳۱/۰) و اجتماعی (۷۲۷/۰) قرار گرفتند. در بعد موانع اقتصادی، «کافی نبودن تسهیلات و اعتبارات بانکی دولتی» و در بعد موانع سیاسی، «عدم نظارت دولت در برداشت آب منابع زیرزمینی» به عنوان مهم ترین متغیرها شناسایی شدند. نتیجه گیری کلی پژوهش حاکی از آن است که موانع به کارگیری سیستم خشکه کاری در منطقه، بیش از آنکه ریشه در ضعف آگاهی یا تکنولوژیکی داشته باشد، ریشه در مشکلات ساختاری در سطوح تامین مالی و حکمرانی آب دارد. بنابراین، توسعه موفقیت آمیز این سیستم نیازمند اتخاذ سیاست هایی چون تخصیص وام های بلندمدت و یارانه ای و نیز تقویت نظارت بر اجرای قوانین و سیاست های مدیریت منابع آب است.

کلیدواژه ها:

سیستم خشکه کاری برنج ، تغییرات اقلیم ، موانع به کارگیری ، مدیریت منابع آب ، شرق مازندران