آینده پژوهی بازاریابی صادرات در ایران با رویکرد سناریونگاری

در فضای پویای تجارت جهانی، بازاریابی صادرات به عنوان یکی از مولفه های کلیدی رقابت پذیری و رشد پایدار اقتصادی کشورها شناخته می شود. با وجود ظرفیت های تولیدی گسترده و موقعیت ژئو راهبردی ایران، سهم کشور از میزان صادرات جهانی همچنان پایین است؛ وضعیتی که تا حد زیادی ناشی از ضعف ساختاری در توانمندی های بازاریابی بین الملل، محدودیت های سیاستی و عدم انطباق با روندهای نوظهور دیجیتال است. این پژوهش با هدف شناسایی پیشران های کلیدی و تدوین سناریوهای آینده بازاریابی صادرات ایران انجام شده است.روش شناسی پژوهش از نوع آمیخته (کمی–کیفی) است. در ابتدا با استفاده از مرور نظام مند ادبیات تعداد ۲۸ عامل موثر بر موضوع شناسایی شدند. در بخش کمی، از روش دلفی فازی به منظور غربال پیشران ها و از روش کوکوسو  برای رتبه بندی پیشران های غربال شده استفاده شد. در بخش کیفی نیز از طریق مصاحبه با گروه های کانونی، سناریوهای باورپذیر آینده طراحی گردید. جامعه خبرگان تعداد ده نفر شامل اعضای اتاق بازرگانی و اساتید دانشگاه های متخصص در تجارت بین الملل و بازاریابی بود. یافته های پژوهش نشان داد که از میان ۲۸ پیشران اولیه، ۹ عامل دارای بیشترین اهمیت بر موضوع پژوهش هستند که سه عامل تحریم های اقتصادی و محدودیت های بانکی، ضعف دیپلماسی اقتصادی و کمبود زیرساخت های دیجیتال و لجستیکی بیشترین اثرگذاری را  بر موضوع دارند. عواملی که نه تنها بر ساختار کنونی تعاملات تجاری اثرگذارند، بلکه مسیرهای تحول آینده را نیز تعیین می کنند. تحلیل سناریوها بیانگر آن است که حرکت به سوی «تعامل گرایی هوشمند» تنها در صورتی محقق خواهد شد که سیاست گذاران از رویکرد واکنشی فاصله گرفته و با اتخاذ سیاست های پیش نگرانه، زمینه اصلاح نهادی، تقویت دیپلماسی اقتصادی فعال، توسعه زیرساخت های فناورانه و ارتقای شایستگی های بازاریابی بین المللی را فراهم آورند. این نتایج تاکید می کند که گذار از الگوی سنتی صادرات به الگوی نوین و رقابت پذیر جهانی مستلزم نوعی هم افزایی راهبردی میان دولت، بخش خصوصی، نهادهای مالی و بازیگران دیجیتال است. تنها در چنین شرایطی است که می توان انتظار داشت توان بازاریابی صادراتی کشور در برابر تکانه های ژئوپلیتیکی و تغییرات سریع فناوری تاب آوری یافته و در مسیر توسعه پایدار و حضور موثر در زنجیره ارزش جهانی قرار گیرد. پژوهش حاضر با ارائه یک چارچوب آینده محور، نه تنها تصویری روشن از مسیرهای محتمل پیش رو ترسیم می کند، بلکه بستر لازم را برای طراحی سیاست های مبتنی بر شواهد و تصمیم گیری های راهبردی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

بازاریابی صادرات ، آینده پژوهی ، دلفی فازی ، کوکوسو