مقایسه تلفات تبخیر و بادبردگی و شاخص های ارزیابی عملکرد در سه سامانه آبیاری بارانی با تاکید بر پایداری منابع آب (مطالعه موردی: شهرستان پلدشت)

با توجه به افزایش تقاضا برای منابع آب و سهم حدود ۷۰ درصدی بخش کشاورزی از مصرف آب کشور، استفاده از سامانه های نوین آبیاری به منظور کاهش تلفات و ارتقای راندمان، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. هدف این پژوهش، مقایسه تلفات تبخیر و بادبردگی و ارزیابی عملکرد سه سامانه آبیاری بارانی شامل آبپاش تفنگی، بوم اسپری و سامانه بومی سازی شده توسط بهره بردار در اراضی تحت پوشش رودخانه مرزی ارس در شهرستان پلدشت (استان آذربایجان غربی) است. داده های موردنیاز از اندازه گیری های میدانی طی سه نوبت در ماه های تیر، مرداد و شهریور سال ۱۳۹۷ و در سطح ۵۹ هکتار جمع آوری شد. شاخص های یکنواختی توزیع آب (DU)، ضریب یکنواختی کریستیانسن (CU) و راندمان کاربرد آبیاری (Ea) برای هر سامانه محاسبه و تلفات تبخیر و بادبردگی تعیین گردید. نتایج نشان داد سامانه بوم اسپری با مقادیر میانگین CU=۹۴.۷، DU=۹۱.۱ و Ea=۸۵.۸ درصد، عملکردی مطلوب و یکنواختی بسیار مناسبی در توزیع آب دارد. سامانه آبپاش تفنگی با مقادیر CU=۶۸.۷، DU=۶۴.۹ و Ea=۶۷.۶ درصد، کمترین راندمان و بیشترین تلفات تبخیر و بادبردگی (میانگین ۷/۲۲ درصد) را نشان داد. در مقابل، سامانه بومی سازی شده با مقادیر CU=۸۹.۹، DU=۸۵.۷ و Ea=۹۴.۲ درصد و تلفات ناچیز تبخیر و بادبردگی، از راندمان بالایی برخوردار بود. یافته ها بیانگر آن است که استفاده از سامانه های بوم اسپری یا سامانه های اصلاح شده با پخش مستقیم آب بر سطح خاک، ضمن کاهش محسوس تلفات تبخیر و بادبردگی، موجب افزایش راندمان آبیاری در مناطق بادخیز می شود. توسعه این سامانه ها می تواند گامی موثر در جهت بهره برداری پایدار از منابع آب و کاهش هزینه های انرژی و نیروی کار باشد

کلیدواژه ها:

پایداری منابع آب ، راندمان کاربرد ، یکنواختی توزیع ، ضریب یکنواختی ، بوم اسپری ، آبپاش تفنگی