مدل سازی پیچیدگی فضایی عوامل موثر بر وضعیت تراکم ساختمانی و فرم در کلان شهر اصفهان

نسبت سطح زیربنا و فرم کالبدی در کلان شهرهای درحال توسعه مانند اصفهان نتیجه تعامل پیچیده متغیرهای کالبدی، کاربری، دسترسی و نهادی است که عملکرد تنظیمی FAR را مخدوش و نابرابری فضایی تولید کرده است. پژوهش پیش رو از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش شناختی، توصیفی تحلیلی، آمیخته و موردپژوهی است. بازه مورد بررسی، داده های ۱۳۹۱_۱۴۰۱ شامل آمار سرشماری، لایه های پارسل تراکم و کاربری، طرح های شهری و گزارش های شهرداری است. قلمروی مطالعه به شبکه ای از سلول های شش ضلعی با اندازه بهینه ۳/۸۸ هکتار تقسیم و ۶۹۵ واحد متریک پرداخته است. ابزارهای مورد تحلیل شامل ArcGIS، Fragstats، EViews، Excel و Google Earth مبتنی بر استخراج ۴ متریک اصلی (FAR، تراکم جمعیت، درصد اشغال، شاخص تنوع عمودی)، تحلیل مولفه های اصلی برای تشکیل شاخص ترکیبی CDFI، آزمون خودهمبستگی فضایی، و مدل سازی مکانی (MGWR، SAR/SEM) همراه با چارچوب شبیه سازی (EUM/CA و ABM) سناریو بوده است. برابر یافته ها، دو مولفه نخست PCA، ۶۹/۷۴ درصد واریانس متریک ها را تبیین کردند. شاخص ترکیبی CDFI با دامنه ۰/۵۰۳ ۰/۹۰۰ (بالاترین: منطقه ۴ = ۰/۹۰۰؛ پایین ترین: منطقه ۱۴ = ۰/۵۰۳)، خودهمبستگی فضایی معنادار (Moran’s I; R²≈۰.۹۱) و ناهمگنی مکانی قوی بر اثر متغیرهای دسترسی و اختلاط کاربری را نشان داد. نتایج نشان می دهد شبکه معابر، دسترسی به حمل ونقل و اختلاط کاربری بیشترین سهم را در ساختار تراکم دارند. از این رو، FAR باید از چارچوب درآمدزایی شهرداری جدا شده و در قالب سیاست های محل محور و چندمعیاره مبتنی بر تفکیک نهادی تنظیم گری و درآمدزایی، تنوع بخشی درآمدهای شهری، هدفمندسازی مشوق های تراکمی بر اساس CDFI، حفظ بافت تاریخی و تقویت زیرساخت های سبز و حمل ونقل عمومی بازتنظیم شود.

کلیدواژه ها:

تراکم ساختمانی ، فرم کالبدی ، متریک فضایی ، کلان شهر اصفهان ، CDFI