واکاوی فرصت ها، تهدیدها، نقطه های قوت و ضعف طرح های پخش سیلاب در ایران

طرح های پخش سیلاب یکی از روش های مدیریت رواناب و افزایش نفوذ طبیعی آب در زمین های پایین دست، به ویژه در منطقه های خشک و نیمه خشک ایران، نقش مهمی در کاهش اثرهای مخرب سیلاب، تقویت تغذیه طبیعی آبخوان ها و بهبود وضعیت بوم زیستی مرتع ها و زمین های دیم دارند. هدف پژوهش حاضر، واکاوی نظام مند نقطه های قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای مرتبط با طرح های پخش سیلاب در ایران و تدوین راهبردهای بهینه برای بهبود عملکرد و توسعه پایدار این طرح ها با استفاده از الگوهای واکاوی SWOT۴ و QSPM۵ است. در این بررسی، عامل های داخلی (نقطه های قوت و ضعف) و خارجی (فرصت ها و تهدیدها) از راه مصاحبه های هدفمند با خبرگان، مدیران و متخصصان منابع طبیعی و استادان دانشگاه شناسایی و ارزیابی شدند و مشخص شد که این طرح ها در موقعیتی قرار دارند که به کارگیری راهبردهای محافظه کارانه می تواند بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد. بر اساس نتایج به دست آمده، به کارگیری فناوری های نوین الگوسازی و پایش سیلاب (مانند سیستم اطلاعات جغرافیایی، سنجش از دور و الگوهای عددی هیدرولوژیک)، تقویت همکاری میان نهادهای علمی، اجرایی و محلی و همچنین افزایش مشارکت جامعه های محلی از مهمترین راهبردهایی هستند که می توانند به بهبود عملکرد و پایداری طرح های پخش سیلاب کمک کنند. همچنین، بهره گیری از دانش بومی در کنار حمایت های مالی و بومی سازی تجربه های موفق جهانی، ظرفیت این طرح ها را برای رویارویی با چالش هایی مانند شوری خاک و رسوب گذاری افزایش می دهد. یافته ها همچنین نشان می دهند که نظارت های محیط زیستی و استفاده از فناوری های پیشرفته در بهبود عملکرد این طرح ها نقشی تعیین کننده دارند. در پایان، پژوهش حاضر نشان می دهد که با به کارگیری رویکردهای مناسب و مدیریت جامع، می توان طرح های پخش سیلاب را به ابزاری کارا برای کاهش تاثیر تغییر اقلیم و بهبود مدیریت منابع آب در منطقه های خشک و نیمه خشک تبدیل کرد.

کلیدواژه ها:

پایداری بوم نظام ، تاب آوری اقلیمی ، مدیریت جامع ، مشارکت جامعه محلی ، واکاوی SWOT