تحول الگوی مشروعیت امامت در اندیشه زیدیه با تکیه بر نظریه مشروعیت ماکس وبر

واقعه سقیفه و پیامدهای آن، مسئله امامت را به یکی از بنیادی ترین چالش های فکری و سیاسی در تاریخ اسلام بدل کرد و زمینه ساز شکل گیری خوانش های متنوع از مشروعیت رهبری دینی شد. در این میان، زیدیه یکی از جریان های مهم شیعی، با تاکید بر «قیام به سیف» و شرایط عملی امامت، قرائتی متمایز از جایگاه امامت ارائه کردند. این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی، به بررسی تحول الگوی مشروعیت امامت در اندیشه زیدیه با تکیه­بر نظریه مشروعیت ماکس وبر می پردازد و نشان می دهد که زیدیه، تحت تاثیر شرایط سیاسی-اجتماعی پس از عصر اموی و در تعامل با مبانی کلامی معتزله، از الگوی امامت نصی و الهی فاصله گرفته و به سوی نوعی مشروعیت مصلحت محور حرکت کردند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که اگرچه زیدیه در سطح اعتقادی، امام علی۷ را افضل صحابه و شایسته ترین فرد برای امامت می دانستند؛ اما در سطح سیاسی، با پذیرش امامت مفضول و توجیه خلافت شیخین، کوشیدند میان فضیلت دینی و واقعیت قدرت سیاسی سازگاری ایجاد کنند. این فرایند، به تدریج موجب تعدیل جایگاه امامت و بازتعریف مفهوم مشروعیت در اندیشه زیدی شد؛ به گونه ای که امامت بیش از آنکه امری منصوص و قدسی باشد، به نهادی سیاسی با کارکرد اصلاحی و قیامی تبدیل شد.

کلیدواژه ها:

امامت ، مشروعیت سیاسی ، زیدیه ، امام علی(ع) ، امامت مفضول ، معتزله