رضایت به عنوان یکی از اشکال جبران خسارت در حقوق مسئولیت بین المللی: بررسی آورده های ۲۰۰۱ و ۲۰۱۱ کمیسیون حقوق بین الملل و رویه محاکم بین المللی

این مقاله به بررسی نقش و جایگاه «رضایت» به عنوان یکی از اشکال جبران خسارت در حقوق مسئولیت بین المللی می پردازد و روند تکاملی آن را از آورده های کمیسیون حقوق بین الملل در پیش نویس ۲۰۰۱ تا تبیین ها و تکمیل های ۲۰۱۱ و بازتاب در رویه محاکم بین المللی تحلیل می کند؛ پژوهش نشان می دهد که رضایت که زمانی در حاشیه اشکال ملموس تر جبران قرار داشت، به تدریج به عنوان ابزار هنجاری و ضروری برای التیام آسیب های معنوی و حیثیتی و بازگرداندن اعتماد میان دولت ها ارتقا یافته است. مطالعه تطبیقی متون کمیسیونی، گزارش های تفصیلی و آرای قضایی حاکی است ماده ۳۷ پیش نویس ۲۰۰۱ نقطه آغازی مهم با فهرستی غیرحصری از مصادیق مانند عذرخواهی رسمی، اعتراف به نقض و تضمین عدم تکرار بود، اما درباره شرایط اعتبار، صراحت و اختیاری بودن رضایت و آثار حقوقی آن ابهاماتی برجای گذاشت؛ آورده های تکمیلی ۲۰۱۱ با تاکید بر صراحت و ابلاغ مسلم، اختیاری بودن رضایت و امکان فسخ در وضعیت های مشخص، بسیاری از این ابهامات را کاهش داد و از استنباط های ضمنی جلوگیری کرد. بررسی رویه دیوان بین المللی دادگستری و دیوان اروپا نشان می دهد محاکم نه تنها مصادیق عملی رضایت را به ویژه در موارد نقض فاحش تصدیق کرده اند، بلکه الزام به تناسب و منع رفتار تحقیرآمیز را نیز تایید نموده اند؛ با این حال تعیین معیارهای عینی کفایت رضایت و تضمین اجرای موثر تعهدات رضایتمندانه در بستر سیاسی بین المللی همچنان چالشی باقی است. نتیجه گیری کلی این است که رضایت امروز به عضوی جدایی ناپذیر از اصل جبران کامل بدل شده اما نیازمند پالایش مستمر از طریق رویه دولت ها، آرای قضایی و اجتهاد علمی است تا کارآمدی و پیش بینی پذیری آن در نظام بین الملل تضمین شود؛ پیشنهاد می شود برای رفع این کمبودها، معیارهای عینی تعیین کفایت رضایت تدوین شود، سازوکارهای نظارتی و ضمانت های اجرایی تقویت گردد و سازگاری میان راهکارهای قضایی، سیاسی و دیپلماتیک برای تضمین اجرای موثر رضایت ارتقاء یابد و هماهنگی بین المللی پیگیری شود.

کلیدواژه ها:

رضایت ، جبران خسارت ، کمیسیون حقوق بین الملل ، مسئولیت بین المللی