کارکرد بلاغی تمثیل " مگس" در غرلیات عاشقانه سعدی و غزلیات عارفانه مولوی(مطالعه ای مقایسه ای)

تمثیل ها در ادب فارسی نه تنها نقش تصویرسازی دارند، بلکه ابزاری کارآمد برای انتقال مفاهیم ژرف و چندلایه به شمار می آیند. یکی از این تمثیل های قابل تامل، «مگس» است که در حوزه های معنایی متفاوت، گاه با بار منفی و تحقیرآمیز و گاه با رویکردهای نمادین یا معنوی، در آثار شاعران بزرگ جلوه می کند. این پژوهش با رویکردی مقایسه ای، به بررسی کارکرد بلاغی تمثیل مگس در غزلیات عاشقانه سعدی و غزلیات عارفانه مولوی می پردازد. در غزل های عاشقانه سعدی، مگس غالبا در تقابل با زیبایی و کمال معشوق، نماد ضعف، مزاحمت یا حقارت است؛ در حالی که مولوی با نگاهی عرفانی، این تمثیل را گاه به نشانه نفس گرفتار خواسته های دنیوی یا وابسته به جلوه های سطحی و ظاهری و گاه در مسیر سلوک روحانی به کار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اختلاف رویکرد دو شاعر، ریشه در تفاوت جهان بینی عاشقانه و عارفانه آنان دارد؛ به گونه ای که در سعدی تمثیل مگس بیشتر سویه نقد اجتماعی و واقع گرایانه می یابد و در مولوی به ابزاری برای تبیین مفاهیم معرفتی و سلوکی تبدیل می شود. این مطالعه ضمن آشکار ساختن ظرفیت های بلاغی در یک نماد ظاهرا ساده، نشان می دهد که تمثیل پردازی می تواند پلی میان زیباشناسی شاعرانه و پیام های اخلاقی و عرفانی باشد.

کلیدواژه ها:

مگس ، تمثیل ، بلاغت ، سعدی ، مولوی ، غزل عاشقانه ، غزل عارفانه