ارزیابی میزان اجتناب از دو فرایند فرسایش خاک و رسوب دهی و ارائه بینش های مدیریتی

فرسایش خاک و تولید رسوب به عنوان یکی از مخاطرات اصلی، پایداری اکوسیستم ها و توسعه پایدار در حوضه های استان زنجان را تهدید می کند. این پژوهش، با هدف ارزیابی کمی خدمات اکوسیستمی نگهداشت رسوب انجام شد. برای دستیابی به این هدف، از چارچوب مدل نسبت تحویل رسوب در نرم افزار InVEST استفاده شد. در گام اول، پتانسیل فرسایش خاک با به کارگیری معادله اصلاح شده جهانی هدررفت خاک(RUSLE) ، برآورد شد که عوامل فرسایندگی باران، فرسایش پذیری خاک، توپوگرافی، پوشش اراضی و اقدامات حفاظتی را تلفیق می کند. در مراحل بعد، رسوب گذاری و رسوب دهی نهایی در پیکسل ها، بر حسب نسبت تحویل رسوب و شاخص اتصال هیدرولوژیکی، محاسبه شد و سپس این مقادیر در سطح حوضه ها تجمیع شد. نتایج، توزیع مکانی ناهمگون و تمرکز قابل توجه فرسایش و تولید رسوب را در برخی حوضه ها آشکار ساخت. ارائه بینش های مدیریتی در حوضه ها، بر اساس مقایسه منطقی دو معیار فرسایش و رسوب دهی، در سه سطح اولویت، صورت پذیرفت. این پژوهش با کمی سازی نقش بازدارنده پوشش گیاهی موجود در جلوگیری از فرسایش خاک و ورود رسوب به شبکه های آبی، بر ارزش خدمات اکوسیستمی تاکید می نماید. نوآوری مطالعه حاضر، گذار از ارزیابی های صرفا کمی به سمت ارائه بینش های مدیریتی مکان محور در مقیاس حوضه ها است. این نتایج برای تخصیص بهینه منابع و هدایت هدفمند طرح های حفاظتی و آبخیزداری به سوی پهنه های بحرانی، کارآمد است. تکرار و پیگیری چنین مطالعاتی در کشور، می تواند به تکمیل یک سامانه اطلاعات جغرافیایی پشتیبان و قابل اتکا برای اتخاذ شیوه های مدیریت انطباقی در راستای حفاظت از منابع پایه خاک و آب بینجامد.

کلیدواژه ها:

فرسایش خاک ، نسبت تحویل رسوب ، رسوب دهی ، خدمت اکوسیستمی ، استان زنجان