بررسی اثر کاربرد فاضلاب بر برخی ویژگی های خاک و تجمع فلزات سنگین در خاک های ایران-مطالعه مروری

مطالعه حاضر با هدف ارزیابی اثر آبیاری با فاضلاب بر تغییر ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک و تجمع فلزات سنگین انجام شد. برای این کار، ۳۳۵ منبع علمی شامل مقالات و گزارش های پژوهشی منتشر شده تا سال ۱۴۰۰ گردآوری و از نظر روش شناسی و کیفیت داده ها ارزیابی شدند. مطالعات واجد شرایط مورد تحلیل کمی و کیفی قرار گرفتند. نتایج نشان داد کاربرد فاضلاب منجر به بهبود شاخص های حاصلخیزی خاک از جمله افزایش کربن آلی (۸۸ درصد)، ظرفیت تبادل کاتیونی (۴/۸ درصد) و پایداری خاکدانه ها شد، در حالی که جرم مخصوص ظاهری خاک به طور میانگین ۵/۹ درصد کاهش یافت. اثر فاضلاب بر pH و SAR خاک متغیر و وابسته به سطح تصفیه و ترکیب شیمیایی آن بود، اما هدایت الکتریکی خاک به طور میانگین ۳۹ درصد افزایش یافت که نشان دهنده افزایش بار یونی خاک است. همچنین غلظت کل عناصر غذایی خاک شامل نیتروژن، آهن، روی، مس و منگنز بین ۱/۸ تا ۳/۴۷ درصد و غلظت شکل قابل جذب پتاسیم، کلسیم، منیزیم، آهن، روی، مس منگنز را به ترتیب ۸/۳۰، ۵/۴۲، ۸۹، ۲/۵۷، ۹/۲۲۳، ۶/۱۶۷ و ۳/۱۱۶ درصد افزایش داد. در بخش فلزات سنگین، آبیاری با فضلاب میانگین غلظت کل کروم، نیکل، منگنز، آهن، روی، مس، سرب و کادمیم به ترتیب ۰/۴۰، ۱/۲۹، ۷/۴۰، ۳/۲۰، ۶/۴۶، ۵/۳۴، ۰/۵۱ و ۰/۴۲ درصد افزایش داد و اثر آن در افزایش شکل قابل جذب آنها به مراتب بیشتر بود. نتایج همچنین نشان داد که در ایران، عناصر آرسنیک و کبالت مورد پایش قرار نگرفته اند که خلا قابل توجهی در داده های مرتبط با این عناصر است. در نتیجه، بهره برداری پایدار از فاضلاب در کشاورزی مستلزم تصفیه موثر، کنترل ترکیب شیمیایی، پایش مستمر خاک و گیاه از نظر فلزات سنگین و رعایت استانداردهای ملی و بین المللی است تا ضمن افزایش راندمان مصرف آب و بهره گیری از مزایای تغذیه ای فاضلاب، از آلودگی بلندمدت خاک های کشاورزی جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

آبیاری با فاضلاب ، حاصلخیزی خاک ، فلزات سنگین ، خاک کشاورزی ، آلودگی خاک