شناسایی راهبردها، پیامدها و موانع توسعه حرفه ای پایدار معلمان: یک مطالعه کیفی

هدف: توسعه حرفه ای پایدار معلمان یک فرآیند یادگیری مادام العمر، مشارکتی، مبتنی بر عمل، پژوهش محور و انعکاسی است که توانمندسازی مستمر معلم را ممکن می سازد. توسعه حرفه ای فرایندی دائمی و پایدار است و معلمان را یاری می کند تا دانش و مهارت های لازم برای شروع شغل معلمی را به دست آورند و این توانایی ها و مهارت ها را در حین خدمت توسعه دهند. هدف از این پژوهش شناسایی راهبردها، پیامدها و موانع توسعه حرفه ای پایدار معلمان بود.مواد و روش ها: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و روش کیفی مبتنی بر تحلیل محتوای استقرایی بود. جامعه آماری پژوهش کلیه ی اسناد، مقالات، کتابچه ها ، فصل ها و گزارش ها در پایگاه های اطلاعاتی خارجی داج، ریسرچگیت، ام دی پی ای، ساینس دایرکت، امرالد، السیور، اسپرینگر، تیلور و فرانسیس، پروکوئیست و گوگل اسچولار بودند. بازه زمانی پژوهش بین سالهای ۲۰۲۴-۱۹۹۰ بود. در نتیجه جستجو و پس از غربالگری، ۳۸ منبع مرتبط با موضوع پژوهش انتخاب شد. جهت تحلیل محتوا و کدگذاری داده ها از نرم افزار مکس کیودا (۲۰۲۰) استفاده شد. برای اعتبار بخشیدن به نتایج به دست آمده، از چهار معیار اعتمادپذیری شامل باورپذیری، اطمینان پذیری، تاییدپذیری و انتقال پذیری استفاده شد. همچنین ابزار برنامه مهارت های ارزیابی حیاتی (CASP) برای کنترل کیفیت نهایی پژوهش ها مورد استفاده قرار گرفت. بحث و نتیجه گیری: طی فرایند کدگذاری، تلخیص و مقوله بندی داده ها، راهبردهای توسعه حرفه ای پایدار معلمان در ۱۰ مقوله اصلی، مشارکت در اجتماعات یادگیری حرفه ای، مستندسازی دانش و تجربیات مشترک، شبکه سازی، آموزش ضمن خدمت، الگو سازی، مربیگری، توسعه حرفه ای فردی، مشارکت در پژوهش، توسعه حرفه ای همکارانه، نهادینه سازی، پیامدها در ۴ مقوله اجتماعی، سازمانی، معلم، دانش آموز و موانع در ۳ مقوله سازمانی، فردی و برون سازمانی طبقه بندی شدند. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد، برای این که برنامه های توسعه حرفه ای معلمان پایدار باشند، بایستی در طول زمان مستمر بوده و اثربخش باشند و تاثیر مثبت و پایداری بر یادگیری حرفه ای معلمان داشته باشند. مشارکت در اجتماعات یادگیری حرفه ای شامل مقوله های شرکت معلمان در کنفرانس ها و سمینارها و مشارکت در گروه های آموزشی مدرسه است. مستند سازی دانش و تجربیات مشترک مقوله هایی مانند ایجاد چشم انداز مشترک، به اشتراک گذاری دانش و تجربیات مشترک، گفت و گوی حرفه ای در گروه های مشارکتی و همکارانه و تدریس تیمی را در بر می گیرد. شبکه سازی با مشارکت معلمان در شبکه های حرفه ای، شبکه اجتماعی معلمان و شبکه های ملی و بین المللی شکل می گیرد. آموزش ضمن خدمت از طریق تهیه استراتژی آموزش، مشارکت در کارگاه های آموزشی، دوره های حضوری و آنلاین صورت می پذیرد. در الگو سازی، مدیران و معلمان با تجربه به عنوان الگوهای یادگیری مادام العمر، یادگیری حرفه ای را توسعه می دهند. مربیگری شامل مربیگری همتایان، مربیگری در کلاس درس معلمان و مربیگری حضوری و آنلاین است. توسعه حرفه ای فردی و همکارانه معلمان در قالب ادامه تحصیل در مقطع تحصیلات تکمیلی، مشاهده همتایان، یادگیری مشارکتی و دریافت حمایت و بازخورد از آن ها انجام می پذیرد. مشارکت در پژوهش، شامل اقدام پژوهی و تحقیقات خود راهبری معلم است و نهادینه سازی فرایند پذیرش، عبور ، روتین سازی و گسترش برنامه ها در عملیات سازمان می باشد. از پیامد های برنامه ها می توان به ظرفیت سازی سازمانی، بهبود عملکرد و بهره وری سازمانی، توسعه آموزش و ارتقای خودکار آمدی جمعی معلمان، افزایش انگیزه، تغییر در نگرش ها و باورها و بهبود شایستگی های حرفه ای معلم و تغییر در نگرش، افزایش خودکارآمدی، افزایش اعتماد به نفس و بهبود پیشرفت تحصیلی دانش آموزان اشاره کرد. موانع سازمانی مانند موانع ساختاری، کمبود منابع، رهبری ضعیف و جابجایی کارکنان، موانع فردی، انگیزه پایین، نگرش منفی، فرسودگی شغلی و حجم کاری زیاد معلمان و برون سازمانی همچون مسائل مالی، تغییر در سیاست ها، نابرابری های اجتماعی و زمینه فرهنگی – قومی از چالش های پیش روی برنامه ها هستند. بر اساس یافته های پژوهش به سیاست گذاران آموزشی، مدیران و معلمان پیشنهاد می شود که اجتماع یادگیری حرفه ای، شبکه سازی حرفه ای، الگوسازی، مربیگری و پژوهش محوری را در سطح مدرسه، منطقه و ملی توسعه داده و یک مسیر توسعه حرفه ای فردی و همکارانه طراحی کنند تا با استفاده از راهبردهای ذکر شده، پایداری برنامه ها افزایش پیدا کند و پیامدهای مورد انتظار تحقق پیدا کند.

کلیدواژه ها:

توسعه حرفه ای پایدار ، پایداری ، اثربخشی ، تاثیر پایدار ، نهادینه سازی