ارزیابی برنامه مدیریت تالاب از منظر تغییر اقلیم با رویکرد برنامه ریزی اکوسیستمی مطالعه موردی: تالاب شادگان

مقدمه: تالاب ها به عنوان اکوسیستم های کلیدی با ارائه خدماتی نظیر تصفیه آب، کنترل سیل و حفظ تنوع زیستی، نقش حیاتی در تعادل اکولوژیک و حمایت از جوامع انسانی دارند. تالاب بین المللی شادگان در خوزستان، ثبت شده در کنوانسیون رامسر (۱۹۷۱)، به دلیل تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی، از اهمیت جهانی برخوردار است. این تالاب با چالش هایی مانند خشکسالی، کاهش حق آبه، آلودگی صنعتی و کشاورزی و گردوغبار ناشی از تغییر اقلیم مواجه است که حیات آن را تهدید می کند. تغییر اقلیم با تاثیر بر الگوهای هیدرولوژیک، ضرورت تدوین نقشه راهی جامع برای مدیریت تالاب ها را برجسته کرده است. رویکرد مدیریت مبتنی بر اکوسیستم (EBM) با یکپارچه سازی عوامل اکولوژیک، اجتماعی، اقتصادی، حکمرانی و فرهنگی، چارچوبی موثر برای حفاظت و احیای تالاب شادگان ارائه می دهد. تدوین نقشه راه تالاب - تغییر اقلیم با بهره گیری از مدیریت مبتنی بر اکوسیستم، گامی اساسی برای کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و تقویت پایداری اکوسیستم شادگان است.مواد و روش ها: پژوهش در سه فاز انجام شد: ۱) تحلیل کیفی اسناد علمی داخلی و بین المللی مرتبط با مدیریت مبتنی بر اکوسیستم و تغییر اقلیم برای تدوین نقشه راه تحلیل محتوای کیفی مولفه های مدیریت مبتنی بر اکوسیستم (EBM) با استفاده از روش کیفی فراترکیب به وسیله نرم افزار NVivo۱۴ بر اساس کدگذاری سیستم های اصلی (اقتصادی، اکولوژیک، اجتماعی، حکمرانی و فرهنگی) و زیرسیستم های مربوطه انجام شد، برای ارزیابی پایایی بین کدگذاران (ICR)، متون بوسیله دو کدگذار مستقل کدگذاری و ضریب کاپا محاسبه شد، ۲) تحلیل کیفی برنامه مدیریت تالاب شادگان، ۳) ارزیابی کمی با ماتریس داده - ستانده برای بررسی جایگاه تغییر اقلیم و مدیریت مبتنی بر اکوسیستم در مدیریت تالاب و ارائه راهکارهای سیاستی با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد.نتایج: نقشه راه تالاب - تغییر اقلیم با رویکرد مدیریت مبتنی بر اکوسیستم (EBM) شامل ۵۴ مولفه در پنج سیستم کلیدی (اقتصادی، اکولوژیک، اجتماعی، حکمرانی، فرهنگی) و ۱۹ بخش متاثر از تغییر اقلیم طراحی شد تا معیاری برای ارزیابی برنامه مدیریت تالاب شادگان باشد. تحلیل ماتریس داده - ستانده نشان داد پوشش کلی برنامه ۴۸/۳۱ درصد است، با شکاف های قابل توجه (۸۷ درصد مولفه ها و ۹۴ درصد بخش ها). سیستم اقتصادی با پوشش ۲۳ درصد ضعیف ترین عملکرد را داشت، با یک مولفه کامل (زیرساخت سبز) و شکاف در ارزش گذاری خدمات و اقتصاد چرخشی. راهکارها شامل آبزی پروری پایدار با گونه های بومی، اکوتوریسم پرنده نگری و قایق های خورشیدی است. سیستم اکولوژیک (۷۷/۳۰ درصد) با ۱۰ شکاف، از احیای نیزارها و فیلترهای زیستی برای حفاظت تنوع زیستی بهره می برد. سیستم اجتماعی (۴۴/۴۴ درصد) با اپلیکیشن هماهنگی ذینفعان تقویت می شود. سیستم حکمرانی (۴۵ درصد) نیاز به پلتفرم دیجیتال و مدیریت تطبیقی دارد. سیستم فرهنگی (۸۳/۲۰ درصد) با موزه دیجیتال و جشنواره های محلی بهبود می یابد. این برنامه با کاهش انتشار، سازگاری و کاهش ریسک، پایداری شادگان را تضمین می کند.بحث: نوآوری های این تحقیق، مانند قایق های خورشیدی و فیلترهای زیستی، با فائو (۲۰۱۲) و رامسر (۲۰۱۸) هم راستاست، اما رویکردی بومی تر متناسب با اقلیم خوزستان ارائه می دهد. ارزش گذاری خدمات اکوسیستمی، مشابه کستانزا (۲۰۱۷)، کاربرد محلی داشته و از TEEB (۲۰۱۰) متمایز است. اپلیکیشن موبایلی برای هماهنگی ذینفعان، نسبت به روش های سنتی برکس (۲۰۰۸)، مدیریت مشارکتی را مدرن تر می کند. پلتفرم دیجیتال حکمرانی، شفافیت را در شرایط پیچیده خوزستان تقویت کرده و از استرام (۲۰۰۹) پیشی می گیرد. موزه دیجیتال و گردشگری فرهنگی، معیشت محلی را بهبود داده و برخلاف UNEP (۲۰۱۶)، ارزش های تالابی را جهانی می کند. در ۱۹ بخش تغییر اقلیم، راهکارهایی مانند IWRM در آب، GIS در محیط زیست و بیوگاز در انرژی با IPCC (۲۰۱۴) و FAO (۲۰۱۷) همسوست، اما ادغام تالاب در مدیریت، رویکردی یکپارچه تر ارائه می دهد. محدودیت های داده های بلندمدت و هماهنگی ذینفعان با آموزش و فناوری دیجیتال قابل رفع است. این برنامه الگویی برای تالاب های ایران مانند هامون و انزلی است.

کلیدواژه ها:

مدیریت مبتنی بر اکوسیستم ، تالاب شادگان ، کاهش انتشار ، سازگاری با تغییر اقلیم ، کاهش ریسک سوانح